Heb je weleens stilgestaan bij wat er precies in je wasmiddel zit? En wat daarvan de schade is aan het milieu? Hedgehog zocht uit wat de milieu-impact is van traditionele wasmiddelen en vergeleek die met de natuurlijke optie wasnoten.
De schillen van wasnoten of zeepnoten (Sapindus mukorossi) worden al eeuwen gebruikt om kleding mee te wassen. Het is een natuurlijk product met nagenoeg dezelfde werking als chemisch wasmiddel dat we normaal gesproken in onze wasmachine gooien.
In deze studie kwantificeren we de milieueffecten van zowel wasmiddelen als wasnoten met behulp van een levenscyclusanalyse (LCA). Dat is een wetenschappelijk gestructureerde methode om de negatieve milieu-impact van een product te meten. Daarbij wordt de hele “levenscyclus” meegenomen, van de winning van grondstoffen tot de afvalverwerking. In dit artikel lees je meer over de resultaten van deze LCA-studie.
Wat is het doel en wat meten we allemaal?
In deze studie onderzoeken we de volledige levenscyclus van de producten, van wieg tot graf. Om de drie opties objectief met elkaar te kunnen vergelijken, is een duidelijke afbakening van de scope belangrijk. We richten ons hierbij specifiek op de impact van één enkele wasbeurt. Aangezien de benodigde dosering per wasmiddel varieert, vormt de exacte hoeveelheid wasmiddel die nodig is voor één wasbeurt het uitgangspunt voor onze vergelijking. Zo kun je een zakje wasnoten bijvoorbeeld 3 tot 5 keer gebruiken.
Daarmee wordt onze functionele eenheid: 1 wasbeurt van 5 kg gemiddeld vervuilde was, gewassen bij de consument thuis. Voor wasnoten gaan we uit van een derde van een portie voor één enkele wasbeurt, vanwege de herbruikbaarheid, en bij het vloeibare wasmiddel en wasmiddel in poedervorm gaan we uit van de aanbevolen hoeveelheid voor één wasbeurt.
Resultaten
Op het thema impact op 'Klimaatverandering' scoren de chemische wasmiddelen hoger dan de wasnoten (1.3 kg CO2-eq). Waspoeder heeft de hoogste impact (1.6 kg CO2-eq), hoger dan de impact van vloeibaar wasmiddel (1.4 kg CO2-eq).
Opvallend is dat het grootste gedeelte van de milieu-impact plaatsvindt tijdens de gebruiksfase. In deze fase wordt veel energie verbruikt en ontstaat er afvalwater dat grondig gereinigd moet worden. De milieu-impact van de gebruiksfase is voor alle drie de alternatieven hoog, maar het is ook voor alle drie nagenoeg vergelijkbaar. Energieverbruik heeft het grootste aandeel in de impact, maar aangezien energieverbruik wel voor alle drie de alternatieven gelijk is, komt het verschil in impact vooral door de verwerking van het afvalwater.
Het verschil in het totaal komt vooral door de productie van de wasmiddelen. In vergelijking met de impact van waspoeder en vloeibaar wasmiddel lijkt het alsof de productie van wasnoten helemaal geen milieu-impact heeft. Verder is te zien dat de impact van de productie van waspoeder meer dan 4 keer zo hoog is als de impact van de productie van vloeibaar wasmiddel.
Dan zijn er nog een aantal andere impactcategorieën die te zien zijn in de onderstaande grafiek. Bij de categorie ‘Eutrofiëring van zoet water’, hebben wasnoten een hogere milieu-impact. Eutrofiëring is de overmatige verrijking van water of bodem met voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfor, wat leidt tot een explosieve algengroei, zuurstoftekort en sterfte van vissen. Dit proces wordt ook wel vermesting genoemd.
Dat wasnoten hier relatief hoog op scoren is te verklaren door de verschillende samenstellingen van de twee soorten afvalwater. Bij verwerking van “gewoon” afvalwater komen er andere stoffen vrij dan bij het sterker vervuilde afvalwater. Dit komt doordat er bij wasnoten alleen maar natuurlijke stoffen in het water komen en dat er bij traditionele wasmiddelen ook veel chemicaliën in het water komen. De meer natuurlijke stoffen uit gewoon afvalwater dragen meer bij aan eutrofiëring van zoet water dan de chemische stoffen uit het sterker vervuilde afvalwater. Bij de categorie ‘Ecotoxiciteit van zoet water’, waar wordt gekeken naar de chemische vervuiling van water, kunnen we overigens wel zien dat er bij het gebruik van wasnoten minder echt giftige stoffen in het water terechtkomen.
Daarnaast zien we dat in de categorie ‘Landgebruik’, wasnoten een lagere impact hebben dan traditionele wasmiddelen. Er zijn veel factoren die invloed hebben op de impact in deze categorie, bijvoorbeeld invloed op de kwaliteit van de grond en onderhoud en filtratie van het grondwater. Aangezien wasnoten hier een lage impact op hebben, kunnen we concluderen dat het verbouwen van wasnoten in algemene zin een betere, of in ieder geval minder slechte, invloed op de bodem heeft dan het produceren van vloeibaar wasmiddel en waspoeder.
Kortom, zoals we zagen bij de verschillende levensfases van wasmiddel, heeft vooral het gebruik van het product een hoge impact, maar heeft de productie ook een klein aandeel, met name bij traditionele wasmiddelen. Dit is vooral te verklaren door de milieu-impact van het verwerken van het chemische, en dus zwaarder vervuilde afvalwater en van het produceren van de niet-ionogene stoffen die in traditionele wasmiddelen zitten. Daarnaast zorgt het energieverbruik tijdens de gebruiksfase voor een even grote verhoging van de milieu-impact van alle drie de alternatieven.
De data achter de LCA
Wasnoten
Voor het verbouwen van wasnoten is beperkte data beschikbaar. Om te zorgen dat we dit toch kunnen modelleren, maken we gebruik van een “proxy”, in dit geval de jatrophaplant. Deze groeit op vergelijkbare wijze met de zeepnotenboom, met als grootste verschil dat de zeepnotenboom iets weerbaarder is, wat betekent dat er eenzelfde oogst kan worden verwacht met iets minder bestrijdingsmiddelen en bemesting [1]. Verder groeien ze allebei voornamelijk in India en China en hebben ze ongeveer dezelfde hoeveelheid voeding en water nodig om vruchten te produceren [2].
Na het oogsten worden de wasnoten met de hand gepeld en worden de schillen gedroogd door de zon. Daarna zijn ze klaar voor verpakking en transport naar Nederland. De wasnoten gaan met de boot van India naar de haven van Rotterdam, waarna ze verspreid worden door Nederland voor verkoop.
Thuis moeten de wasnoten voor gebruik in een katoenen zakje worden gedaan, zodat ze goed (her)gebruikt kunnen worden. Als de wasnoten zacht zijn geworden, na ongeveer 3 wasbeurten, wassen ze niet meer goed en moeten ze weg, maar ze kunnen wel gecomposteerd worden met het gft-afval. We nemen aan dat de verpakking en het katoenen zakje aan het einde van hun levensduur bij het restafval belanden en verbrand worden.
Vloeibaar wasmiddel
De productie van vloeibaar wasmiddel is vooral een chemisch proces. Hier wordt gebruikgemaakt van onder andere anionogene en niet-ionogene stoffen. Dit zijn stoffen in wasmiddel die ervoor zorgen dat het wasmiddel daadwerkelijk (vette) vlekken uit kleding kan halen. We gaan ervan uit dat de rest van het wasmiddel is aangevuld met water, aangezien de mogelijke andere stoffen alleen in kleine hoeveelheden in wasmiddel zitten en ze ook nog erg kunnen verschillen tussen verschillende merken. Dit type wasmiddel kan, in tegenstelling tot wasnoten, meer lokaal worden geproduceerd. Daardoor is de afstand die het wasmiddel naar de consument moet afleggen kleiner.
Het gebruik van vloeibaar wasmiddel zal voor de meeste mensen niet onbekend zijn. Een verschil met het gebruik van wasnoten is dat we er in dit onderzoek van uitgaan dat het afvalwater van het wassen met (vloeibaar) wasmiddel sterker vervuild is dan het afvalwater van het wassen met wasnoten. Afvalwater van traditionele wasmiddelen moet dus intensievere verwerking ondergaan. Verder gaan we ervan uit dat de plastic verpakking gerecycled wordt bij het einde van de levensduur.
Waspoeder
Het productieproces van waspoeder is vergelijkbaar met dat van vloeibaar wasmiddel, behalve dat er een aantal extra ingrediënten in zitten. Ook hier zitten anionogene en niet-ionogene stoffen in, maar daarnaast zitten er ook zeolieten in waspoeder. Net zoals bij vloeibaar wasmiddel laten we hier een aantal ingrediënten buiten beschouwing, omdat ze maar in kleine hoeveelheden voorkomen en vaak verschillen tussen merken. Ook vullen we het waspoeder aan met natriumcarbonaat, een soort droog opvulmiddel, in tegenstelling tot water. Er is ook meer energie nodig bij de productie van waspoeder dan bij vloeibaar wasmiddel, omdat waspoeder gedroogd moet worden.
De gebruiksfase van waspoeder is hetzelfde gemodelleerd als die van vloeibaar wasmiddel, met hetzelfde afvalwater in dezelfde hoeveelheden. Bij waspoeder wordt ervan uitgegaan dat de kartonnen verpakking bij het restafval komt.
Dus, hoe kan ik duurzamer de was doen?
Op het gebied van klimaatverandering (CO2) scoren wasnoten beter dan vloeibaar wasmiddel en waspoeder, namelijk met een respectievelijk verschil van 100 gram en 300 gram CO2-equivalent per wasbeurt. Met ongeveer 1 wasbeurt per week komt dit uit op een mogelijke besparing van ongeveer 5 tot 15 kilo CO2 per persoon per jaar. Dat staat gelijk aan de milieu-impact van ongeveer 24 avocado’s of 476 kopjes koffie.
Hier staat wel tegenover dat het gebruiksproces verandert wanneer je ervoor kiest om met wasnoten te wassen, aangezien je de noten ook weer uit de was moet halen. Wasnoten zijn van nature geurloos, wat geen invloed heeft op de waskracht, maar mocht je een frisse geur willen creëren, kun je essentiële oliën of andere natuurlijke geurproducten toevoegen. Uiteraard hebben deze oliën en geurproducten ook een impact op het milieu. Daarnaast zijn er ook nog andere vormen van wasmiddel, zoals wasstrips en ecologische wasmiddelen, die niet in deze LCA zijn meegenomen, maar wellicht ook een lagere milieu-impact kunnen hebben.
Kortom, wil je met de laagst mogelijke milieu-impact de was doen op basis van de onderzochte methodes? Gebruik dan voortaan wasnoten in plaats van traditionele wasmiddelen. Gebruik je nu waspoeder en vind je de overstap naar wasnoten te groot? Dan kun je je milieu-impact alsnog verlagen door over te stappen op vloeibaar wasmiddel, of door gebruik te maken van andere methodes. Zo kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om altijd een ecoprogramma te gebruiken, kouder te wassen of een microplasticfilter te installeren. Deze manieren veranderen weinig tot niets in je handelingen tijdens het wassen, maar hebben een bewezen positieve invloed op de milieu-impact van de was [5, 6, 7].
References
- https://books.google.nl/books?hl=en&lr=&id=lCyaDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA287&dq=soapberry+natural+pesticide&ots=FxrBC8gqCC&sig=urZ5PEaWS8ohGB4LslYmbQ5eWUo&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
- https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-196826/v1
- https://housework.store/blogs/blogs/soapberries-natural-laundry-detergent?_pos=2&_sid=1ef4dbc72&_ss=r
- https://www.thespruce.com/types-of-laundry-detergent-4126598
- https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09603123.2023.2194615?needAccess=true
- https://www.mdpi.com/2071-1050/17/18/8411
- https://www.mdpi.com/2073-4441/17/3/358
