Klimaatverandering en echte sneeuw op de piste gaat niet goed samen. Bij een opwarming van 2 graden is meer dan de helft van de Europese pistes niet meer zeker van sneeuw. Stijgt de temperatuur met 4 graden, dan geldt dit voor maar liefst 98% van de gebieden.
Skigebieden zijn daarom steeds afhankelijker geworden van kunstsneeuw om toerisme veilig te stellen. Inmiddels heeft 95% van de Italiaanse, 70% van de Oostenrijkse, 65% van de Franse en 50% van de Zwitserse resorts sneeuwkanonnen nodig om hun economie draaiende te houden. Maar kunstsneeuw komt met een flinke ecologische voetafdruk en draagt bij aan de opwarming van de aarde. Daarbovenop komt dat berggebieden de gevolgen van klimaatverandering veel sneller voelen dan laaglanden: de temperaturen stijgen er tot wel twee keer zo snel. Gletsjers smelten, neerslagpatronen veranderen en de waterhuishouding raakt verstoord.
Kunstsneeuw zorgt voor een tijdelijke oplossing van het probleem, maar draagt aan de andere kant er juist weer aan bij. Wat is die ecologische impact van kunstsneeuw precies? In dit artikel leggen we dat uit.
Wat is kunstsneeuw precies?
Kunstsneeuw wordt onder hoge druk door sneeuwkanonnen de piste opgespoten. Kortweg werkt dit als volgt: de kanonnen vernevelen een mix van water en geperste lucht over de pistes. Dit proces van vernevelen heet atomiseren. De minuscule waterdruppeltjes die hierbij ontstaan dwarrelen naar beneden en moeten bevriezen tot sneeuwvlokken voordat ze de grond raken.
Dit proces kost grote hoeveelheden water en energie. Bovendien werken sneeuwkanonnen dus alleen als de buitenlucht koud genoeg is. Door het toevoegen van additieven (toevoegingen) kan zelfs boven het vriespunt sneeuw gemaakt worden. In 2018 stond bijvoorbeeld het antibacteriële eiwit Snowmax ter discussie. Inmiddels is dit verboden; in de meeste skigebieden mogen geen additieven meer gebruikt worden en bestaat kunstsneeuw
Waterverbruik
Om hoeveel water gaat het? Een sneeuwkanon verbruikt – afhankelijk van het type – ongeveer 405 liter water per minuut. Dat is vergelijkbaar met 40 huishoudelijke kranen die vol open staan. Om je een idee te geven: er is 3 tot 4 miljoen liter water nodig om slechts één hectare piste te bedekken met sneeuw.
Het exacte verbruik per resort hangt af van de hoogte, breedte van de pistes en het weer, maar het zijn flinke hoeveelheden. Volgens een artikel uit 2018 zet het skigebied Kitzbühel jaarlijks 1,2 miljard liter water om in kunstsneeuw. In Frankrijk was voor de productie van kunstsneeuw in één seizoen net zoveel water nodig als voor een stad met 170.000 inwoners (vergelijkbaar met Arnhem).
Effecten op het ecosysteem
Je zou misschien denken dat de kunstsneeuw die op de piste wordt gespoten, in de lente smelt en gewoon weer in de natuur terugvloeit. Helaas is de werkelijkheid anders. De enorme hoeveelheden water die skigebieden gebruiken, worden onttrokken aan de directe omgeving. Dit verstoort de natuurlijke waterkringloop. Dat werkt als volgt:
Water voor sneeuwkanonnen wordt opgepompt uit rivieren of gehaald uit speciaal aangelegde stuwmeren. Deze meren vangen in de zomer water op om dit in de winter om te zetten in kunstsneeuw.
Normaal gesproken sijpelt regen en smeltwater via kleine stroompjes langs de begroeide berghellingen, waarna het langzaam door de bodem wordt opgenomen. Dit ecologische proces is cruciaal voor de biodiversiteit in de bergen. Skipistes zijn echter geprepareerd en ontdaan van bomen en vegetatie. De (kunst)sneeuw die in de lente smelt, wordt daardoor niet meer vastgehouden door de bodem, maar stroomt direct en snel naar het dal.
Bovendien heeft kunstsneeuw een andere structuur dan natuursneeuw. Een natuurlijke sneeuwvlok bestaat uit kristallen met zes ‘takjes’. Een kunstsneeuwvlok mist deze structuur en is daardoor veel compacter. Doordat kunstsneeuw dichter is, oefent deze meer druk uit op de bodem en smelt hij langzamer. Die druk en het trage smeltproces verstoren het bodemleven, waardoor grassen en planten minder goed teruggroeien.
De aantasting van de natuurlijke watervoorraad zorgt voor veel verdroging in skigebieden. Deze verstoring van de waterkringloop komt bovenop de droogte waar veel berggebieden vanwege klimaatverandering onder lijden.
Energieverbruik
Over het energieverbruik van de sneeuwkanonnen valt nogal wat te zeggen. Moderne kanonnen zijn al een stuk zuiniger dan de oudere versies. Ook hangt het ervan af of ze draaien op groene stroom of fossiele brandstof. Ook lopen de jaarlijkse schattingen uiteen vanwegen verschillende weersomstandigheden en een verschillende behoefte aan kunstsneeuw. Wel kunnen we het een en ander zeggen over de gemiddelde energie consumptie van sneeuwmaken.
Onderzoekers van de Universiteit Bern onderzochten recentelijk het water- en energieverbruik van sneeuwproductie van de Oostenrijkse skiresorts. In dit onderzoek verzamelden cijfers over de jaren 2023 en 2024.
Zij berekenen dat per seizoen 281 GWh energie nodig is voor de productie van kunstsneeuw in de Oostenrijkse ski resorts. Per per ski bezoek is dat 5,3 kWh, vergelijkbaar met het energieverbruik van een wasmachinecyclus per skiër. Per hectare sneeuw is het energieverbruik 22.449 kWh.
In perspectief: ongeveer 0,46% van de totale jaarlijkse energie van de gehele Oostenrijkse economie (61.080 GWh).
Daarnaast gaat het opwekken van energie gepaard met de uitstoot van CO2, tenzij dit duurzaam wordt opgewekt. Volgens de onderzoekers veroorzaken de Oostenrijkse sneeuwmachines 2.831 ton CO2-uitstoot per jaar.
Waar eerdere onderzoeken aantonen dat sneeuwproductie tussen de 350 en 900 GWh aan energie verbruikt, laat dit recente onderzoek een beduidend lager verbruik zien. Uiteraard, stellen de onderzoekers, zou de uitstoot en energieconsumptie dankzij groenere vormen van energie opwekken nog veel lager kunnen uitvallen. Ook blijven de andere schadelijke milieueffecten en het hoge waterverbruik een blijvend probleem.
Conclusie
Ondanks de verhoogde aandacht voor de milieueffecten van kunstsneeuw en de efficiëntere sneeuwmachines, zal de vraag naar kunstsneeuw stijgen. In Oostenrijk wordt een toename verwacht tussen de +62% en +105%, afhankelijk van het klimaatscenario. De vraag naar water en energie zal evenredig meegroeien.
Wat kunnen we doen om het tij te keren? Simpel gezegd zou je kunnen besluiten alleen op wintersport te gaan als er natuur sneeuw ligt, of een andere vakantie te kiezen als het weer tegenzit. Maar de realiteit is anders. Skigebieden zijn economisch enorm afhankelijk van toerisme. Hotels, horeca en skiliften zorgen voor werkgelegenheid en inkomen. Gebieden zullen er dus alles aan doen om dat te behouden en te blijven terugvallen op kunstsneeuw.
Toch zetten sommige gebieden in op alternatieve activiteiten voor wanneer de sneeuw uitblijft, zoals hiken, raften, klimmen en andere bergsporten. Dit diversifieert de lokale economie, maakt de regio minder afhankelijk van één sector en ontziet het kwetsbare ecosysteem van de bergen.
Als consument kun je dus vooral kijken naar wat jouw skigebied doet op het gebied van duurzaamheid en klimaat. Maakt het gebied beleid met betrekking op duurzaamheid? Welke maatregelen nemen ze om milieueffecten weg te nemen en zijn er duurzame alternatieven beschikbaar? Maar kijk ook vooral naar hoe je op je vakantiebestemming komt. Ga je met het vliegtuig, een auto vol met vrienden of met de bus. De reis heeft namelijk een veel grotere CO2 uitstoot dan je vaak denkt. Maar daar meer over in een volgend artikel.
