In het kort
- De vier invalshoeken en de gewogen score van 90 procent zijn verdwenen. Je haalt een niveau niet meer door punten te verzamelen op A, B, C en D.
- Je kiest zelf de trede waarop je wordt gecertificeerd. Met de certificerende instelling bespreek je dus de reikwijdte, niet hoe hoog je komt.
- Commercieel veranderde er niets. De Ladder is nog steeds vrijwillig, je hebt nog steeds geen certificaat nodig om in te schrijven en de opdrachtgever bepaalt nog steeds de staffel.
Handboek 4.0 van de CO2-Prestatieladder, gepubliceerd op 14 januari 2025, heeft niet alleen de indeling in niveaus vervangen, maar ook de manier van beoordelen veranderd. Onder versie 3.1 werd je beoordeeld op vier invalshoeken, met een gewogen score die je moest halen. Versie 4.0 heeft geen invalshoeken en geen score meer. Vijf niveaus zijn drie treden geworden, en je kiest zelf tegen welke trede je wordt gecertificeerd, zonder eerst de lagere treden te doorlopen. Wettelijk verandert er voor niemand iets, want de Ladder is vrijwillig en is van SKAO, niet van de wetgever. Wat wel verandert, is wat de certificerende instelling van je vraagt en hoe je je eigen cijfers moet ordenen.
Welke versie geldt op dit moment?
Allebei. Dat is ongebruikelijk, en deze overgangssituatie eindigt binnenkort.
Sinds 14 juli 2025 kun je je laten auditen tegen Handboek 4.0. Handboek 3.1, gepubliceerd op 22 juni 2020, geldt ook nog. Audits tegen 3.1 zijn mogelijk tot 14 januari 2027, en een certificaat uit een late 3.1-audit kan geldig blijven tot 14 januari 2028. Versie 4.0 zonder kanttekening de huidige versie noemen, klopt dus pas na de overgangsperiode.
Twee datums worden vaak met elkaar verward. 14 januari 2027 is het einde van de overgangsperiode, niet de datum waarop het handboek verscheen. Het handboek verscheen op 14 januari 2025. Omdat dag en maand gelijk zijn, halen veel bronnen de twee door elkaar. Daardoor lijkt het alsof Handboek 4.0 twee jaar later verscheen dan in werkelijkheid, en alsof Nederlandse organisaties er nog niet mee werken.
Wat is er uit versie 3.1 verdwenen?
Drie onderdelen van de beoordeling, die bepaalden hoe certificaathouders werkten. Geen van de drie heeft in 4.0 een opvolger.
De vier invalshoeken. Versie 3.1 deelt de eisen in onder A inzicht, B reductie, C transparantie en D participatie, elk met een eigen weging. Veel organisaties hebben hun hele interne managementsysteem rond die vier kopjes ingericht.
De gewogen score. Om onder 3.1 een niveau te halen, moest je voldoen aan de algemene eisen en aan de minimumeisen voor A, B, C en D op dat niveau. Daarnaast moest je minstens 90 procent van het gewogen maximum halen, 22,5 van de 25 punten. Die rekenregel bestaat in 4.0 niet meer.
De opbouw per niveau. Versie 3.1 is gebaseerd op een volwassenheidsmodel. Elk niveau bevat de eisen van de niveaus eronder, en een organisatie zit op het hoogste niveau waarop ze aan alle eisen voldoet. Het verschil tussen de niveaus zat vooral in de reikwijdte. Vanaf niveau 3 bracht je scope 1 en 2 in kaart, plus zakelijk reizen, en moest je extern communiceren. Vanaf niveau 4 rapporteerde je ook over scope 3.
Wat kwam ervoor in de plaats?
Je klimt niet meer niveau voor niveau omhoog, maar kiest zelf een trede.
| Wat veranderde | Handboek 3.1 | Handboek 4.0 |
|---|---|---|
| Niveaus | Vijf niveaus | Drie treden |
| Model | Volwassenheidsmodel. Elk niveau bevat de niveaus eronder | Je kiest de trede waartegen je wordt gecertificeerd |
| Beoordeling | Minimumeisen per invalshoek plus minstens 90 procent van het gewogen maximum | De eisen van de gekozen trede |
| Indeling van de eisen | Vier invalshoeken: A inzicht, B reductie, C transparantie, D participatie | Geen invalshoeken |
| Reikwijdte bij instap | Scope 1 en 2 plus zakelijk reizen vanaf niveau 3 | Scope 1 en 2 op trede 1 |
| Andere broeikasgassen dan CO2 | Optioneel | Verplicht op trede 1 |
| Scope 3 | Rapporteren vanaf niveau 4 | Kwantitatief verplicht op trede 2 |
| Uitstoot buiten scope 1, 2 en 3 | Niet geregeld | OBE, overige beïnvloedbare emissies: kwalitatief op trede 2, kwantitatief op trede 3 |
| Lange termijn | Geen | Trede 3 vraagt een gekwantificeerde route naar nul uitstoot, uiterlijk in 2050 |
Trede 1 gaat over CO2-reductie binnen je eigen organisatie, met doelen voor één tot drie jaar. Volgens SKAO vraagt trede 1 ongeveer evenveel inspanning als niveau 3. Trede 2 gaat over de keten, en die vergelijkt SKAO met niveau 5. Trede 3 heeft in versie 3.1 geen tegenhanger.
In de praktijk verandert vooral het gesprek met de certificerende instelling. Onder 3.1 ging het erom hoe hoog je kon komen. Onder 4.0 gaat het erom welke trede je kiest, en dat is een besluit van je organisatie, geen uitkomst van een telling.
Welke eisen leveren echt nieuw werk op?
Vier, en ze zijn niet gelijk over de treden verdeeld.
Andere broeikasgassen dan CO2 op trede 1. Onder 3.1 was dit optioneel, nu is het verplicht. Je inventarisatie wordt vanaf de eerste trede een volledige footprint in CO2-equivalent in plaats van alleen CO2. Voor veel organisaties betekent dat dat koudemiddelen en procesgassen voor het eerst meetellen.
Gekwantificeerde scope 3 op trede 2. Onder 3.1 kwam scope 3 pas op niveau 4, en dan als rapportageplicht. Scope 3 kwantificeren betekent gegevens van leveranciers verzamelen, en dat kost veel tijd. Meestal bepaalt juist dit onderdeel of trede 2 dit jaar haalbaar is of pas volgend jaar.
Het klimaattransitieplan. Op trede 2 heb je een klimaattransitieplan nodig voor je kernactiviteiten, met een horizon van vijf tot tien jaar. Op trede 3 moet het plan al je activiteiten omvatten, met een gekwantificeerde route naar nul uitstoot.
De grens aan het basisjaar. Onder 4.0 mag het basisjaar bij een initiële audit hooguit drie jaar vóór het jaar van die audit liggen. Onder eerdere handboeken mocht je het basisjaar vrij kiezen. Harmonisatiebesluit 3 van 1 juni 2026 versoepelt deze regel alleen als een wettelijke eis een ouder basisjaar voorschrijft.
Kun je een niveau omrekenen naar een trede?
Niet als vaste rekensom, en daar gaat het vaak mis.
SKAO geeft alleen voor de overgangsperiode advies over gelijkwaardigheid. Besteedt een opdrachtgever aan met het criterium van 3.1 en levert een inschrijver een certificaat voor 4.0 aan, dan adviseert SKAO om trede 1 te behandelen als niveau 3 en trede 2 en 3 als niveau 5. Andersom mag niet. Geldt in een aanbesteding het criterium van 4.0, dan is een 3.1-certificaat nooit geldig bewijs, hoe lang het zelf ook nog geldig is.
Aanbestedende diensten publiceren soms een eigen vergelijking, en die is niet altijd gelijk aan die van SKAO. ProRail stelt trede 1 gelijk aan niveau 1, 2 en 3, en trede 2 en 3 aan niveau 4 en 5. Welke vergelijking geldt, staat in de aanbestedingsstukken.
Er is ook een valkuil bij het soort audit. Heb je een geldig 3.1-certificaat en laat je je voor 4.0 auditen op trede 1, dan mag je je bestaande auditcyclus voortzetten. Een 4.0-audit voor trede 2 of trede 3 is altijd een initiële audit, ook als je organisatie al op niveau 5 gecertificeerd is. Dat de inspanning vergelijkbaar is, betekent dus niet dat het proces hetzelfde is.
Wat is helemaal niet veranderd?
De rol van de Ladder in aanbestedingen is hetzelfde gebleven. Dat is goed om te weten, want de vele artikelen over 4.0 wekken een andere indruk.
De Ladder is nog steeds vrijwillig. Het is geen wet. Geen organisatie hoeft zich te laten certificeren en geen overheid hoeft de Ladder te gebruiken. De Ladder heeft alleen invloed omdat opdrachtgevers er bij de gunning een voordeel aan koppelen. Volgens SKAO is de Ladder gebruikt in meer dan 5.000 aanbestedingen en door meer dan 300 aanbestedende diensten. Je hebt nog steeds geen certificaat nodig om in te schrijven. Je geeft een CO2-ambitieniveau op en toont dat tijdens de uitvoering aan met een certificaat of een projectverklaring. Elke aanbestedende dienst stelt nog steeds zijn eigen staffel vast, dus dezelfde trede levert bij verschillende opdrachtgevers een ander voordeel op. En de Ladder certificeert nog steeds de organisatie, niet het product. Je krijgt er dus geen MKI-waarde, geen EPD en geen product carbon footprint mee.
Wat betekent de wijziging voor je eigen cijfers?
Versie 4.0 vraagt vooral dat je cijfers beter herleidbaar zijn, niet dat je ambitie hoger ligt.
Je bewijsstukken verzamel je nu in de online omgeving van SKAO, Mijn CO2-Prestatieladder. Het basisjaar heeft een grens, andere broeikasgassen dan CO2 tellen vanaf de eerste trede mee, en de certificerende instelling moet elk gerapporteerd cijfer nog steeds kunnen terugvolgen tot de bron. SKAO past de regels na publicatie ook nog aan met harmonisatiebesluiten. Het vierde besluit, van 26 oktober 2026, bepaalt dat ingekocht groen gas alleen met een emissiefactor voor groen gas mag worden meegeteld als het voldoet aan de Europese duurzaamheidscriteria en criteria voor broeikasgasreductie. De leverancier toont dat aan met een bewijs van duurzaamheid (Proof of Sustainability) onder een door de EU goedgekeurd systeem. Door al deze eisen samen kun je de Ladder niet meer goed in een spreadsheet bijhouden en heb je software nodig die vastlegt waar elk cijfer vandaan komt.
Het Hedgehog-platform noemt de CO2-Prestatieladder bij de rapportages die het kan maken, en meldt op de platformpagina 5.000+ gebruikers. Een reviewer uit het Mid-Market-segment gaf het platform in juli 2026 op G2 een 4 van de 5, en noemde daarbij één beperking. Volgens die reviewer kun je de gebruikte omrekenfactoren en afstandsberekeningen niet zien. Je kunt dus niet altijd nagaan hoe het platform van een invoerwaarde tot een berekend cijfer komt. Test dat op je eigen gegevens vóór een initiële 4.0-audit, niet tijdens de audit.
Is het kwantificeren van scope 3 voor trede 2 het knelpunt, plan dat werk dan apart in, bijvoorbeeld met scope 3 consulting. Begin je helemaal opnieuw met de Ladder, lees dan eerst onze introductie op de CO2-Prestatieladder voor het mkb.
Bronnen: SKAO Overgangsregeling 3.1-4.0 v1.1 van 1 juli 2025, Handboek 3.1, de pagina's van SKAO over de overstap en het schema, Harmonisatiebesluiten 1 tot en met 4, Handreiking Aanbesteden 4.0, Hedgehog-platform, Hedgehog op G2. Geverifieerd op 22 november 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-11-22.


