Kennisbank

Wat er in 2026 is veranderd in de duurzaamheidswetgeving

Het jaar 2026 op een rij, op basis van de vastgestelde teksten. Wat is verschoven, wat is geschrapt, wat is gaan gelden, en welke veelbesproken regels nooit verplicht waren. De rapportageplicht is in februari 2026 sterk beperkt. De regels voor producten en markttoegang zijn niet afgezwakt.

Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis

In het kort

  • De rapportageplicht is in februari 2026 sterk beperkt. De regels voor producten en markttoegang zijn niet afgezwakt.
  • PPWR geldt sinds 12 augustus 2026, zonder omvangsdrempel. EUDR is niet voor een derde keer uitgesteld.
  • De herziene ESRS zijn wet geworden: gepubliceerd op 21 september 2026, in werking op 10 november 2026, van toepassing op boekjaren vanaf 2027.

In 2026 gebeurden vier dingen die veranderen wat een bedrijf moet doen. In februari is de rapportageplicht sterk beperkt. In augustus gingen de verpakkingsregels gelden, voor iedereen in de keten en ongeacht de omvang van het bedrijf. In het najaar werden de herziene rapportagestandaarden wet, voor boekjaren vanaf 2027. En de ontbossingsverordening is niet voor een derde keer uitgesteld, zodat de belangrijkste verplichtingen vanaf 30 december 2026 gelden. Eén veelbesproken verandering is er niet gekomen: de sectorspecifieke standaarden zijn geschrapt in plaats van gepubliceerd. Alle datums hieronder komen uit de vastgestelde teksten en zijn gecontroleerd op 22 november 2026.

Dit jaar zijn de rapportageplichten kleiner geworden, maar de plichten voor producten en markttoegang niet.

Wat is er veranderd, in volgorde van datum?

Elf gebeurtenissen bepalen het jaar.

DatumWat er gebeurdeWaar het geldt
1 januari 2026Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/73 gaat gelden. Bedrijven hoeven kleine activiteiten, onder 10 procent, niet meer te toetsen aan de taxonomieEU
14 januari 2026Vanaf deze datum adviseert SKAO aanbestedende diensten dat ze het gunningscriterium van versie 4.0 van de CO2-Prestatieladder mogen gebruikenNederland
24 en 26 februari 2026Richtlijn (EU) 2026/470, Omnibus I, aangenomen en gepubliceerdEU
18 maart 2026Omnibus I treedt in werkingEU
4 mei 2026De Commissie publiceert haar evaluatie van de EUDR, COM(2026) 191, en besluit de verordening niet opnieuw te wijzigenEU
30 juni 2026Deadline voor de WPM-rapportage over 2025, voor werkgevers met 100 of meer werknemersNederland
3 juli 2026De Commissie stelt de herziene ESRS en de vrijwillige standaarden vastEU
12 augustus 2026PPWR gaat gelden. Artikel 71 van Verordening (EU) 2025/40EU
21 september 2026Gedelegeerde Verordeningen (EU) 2026/1560 en 2026/1563 gepubliceerdEU
10 november 2026De herziene ESRS treden in werking, voor boekjaren vanaf 2027EU
13 november 2026Besluit gepubliceerd dat de WPM-drempel verhoogt van 100 naar 250 werknemers, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2026Nederland

Wat was de grootste verandering?

De grootste verandering was Omnibus I. Die richtlijn haalde verplichtingen weg en voegde er geen toe.

Richtlijn (EU) 2026/470 verving de drempel in de artikelen 19a(1) en 29a(1) van de jaarrekeningrichtlijn. De rapportageplicht geldt nu voor ondernemingen met zowel een netto-omzet van meer dan EUR 450.000.000 als gemiddeld meer dan 1.000 werknemers in het boekjaar. Een onderneming moet beide grenzen overschrijden. De richtlijn schrapte de rapportageplicht voor beursgenoteerde mkb-bedrijven en de bevoegdheid voor een aparte standaard voor die groep. Ze schrapte ook de bevoegdheid voor sectorspecifieke standaarden, met de bijbehorende deadline van 30 juni 2026, en de bevoegdheid om uiterlijk 1 oktober 2028 standaarden voor redelijke zekerheid vast te stellen.

De richtlijn gaf leveranciers ook een eigen recht, wat de meeste samenvattingen niet noemden. Eerst beperkte de wet alleen welke gegevens rapporterende ondernemingen op grond van de standaarden bij leveranciers mochten opvragen. Nu mag een leverancier zelf bepaalde vragen weigeren. Dat geldt voor een onderneming met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers die in de waardeketen van een rapporterende onderneming zit. Zo'n leverancier mag vragen weigeren die verder gaan dan de vrijwillige standaarden, als de vraag wordt gesteld voor de rapportage. Een contractbepaling die dat weigerrecht uitsluit, is niet bindend. Hoe je dat in een onderhandeling gebruikt, staat in wat een klant je niet mag vragen.

De nieuwe reikwijdte geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen. Lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk 19 maart 2027 omzetten in een eigen wet. Vertrouw daarom geen nationale datum als de bron niet de nationale wet noemt.

In het najaar volgden de standaarden. Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563, de herziene ESRS, is op 21 september 2026 gepubliceerd, op 10 november 2026 in werking getreden en geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen. Voor boekjaar 2026 kan een rapporterende onderneming kiezen uit de oude standaarden, de nieuwe, of de oude met een aantal versoepelingen, en ze moet vermelden welke versie ze gebruikt. Op dezelfde dag is ook Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 gepubliceerd. Die bevat de vrijwillige standaarden waarop het weigerrecht van leveranciers is gebaseerd, en geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen.

Wat is er veranderd los van Omnibus I?

Er zijn vier andere regelingen veranderd. Drie daarvan raken ook bedrijven die ver onder elke rapportagedrempel zitten.

PPWR geldt sinds 12 augustus 2026. De verordening geldt op basis van je rol in de keten, niet op basis van omvang. Fabrikanten, importeurs, distributeurs, fulfilmentdienstverleners en producenten vallen er dus allemaal onder, zonder algemene drempel voor omzet of aantal werknemers. Op die datum gingen minder regels gelden dan veel berichten suggereerden. Het gaat om de PFAS-grenswaarden voor verpakkingen die met voedsel in aanraking komen, de grenswaarde voor zware metalen, de plicht om zorgwekkende stoffen zo veel mogelijk te beperken, en de regels in artikel 14 over milieuclaims op verpakkingen. Eisen voor gerecycled materiaal, recyclebaarheidsklassen en geharmoniseerde etiketten gaan pas in 2028 en 2030 gelden, elk met een eigen datum.

EUDR is niet opnieuw uitgesteld. In haar evaluatie van 4 mei 2026 besloot de Commissie de verordening niet opnieuw te wijzigen. De belangrijkste verplichtingen gelden daardoor vanaf 30 december 2026. Marktdeelnemers die een natuurlijke persoon, een micro-onderneming of een kleine onderneming zijn en dat op 31 december 2024 al waren, beginnen op 30 juni 2027. Dat uitstel geldt niet voor producten die al onder de EU-houtverordening vielen.

Voor bedrijven die onder de EU-taxonomie blijven vallen, is die zonder veel aandacht eenvoudiger geworden. Sinds 1 januari 2026 hoeven niet-financiële ondernemingen op grond van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/73 activiteiten die minder dan 10 procent van de noemer van de betreffende kernindicator uitmaken, niet meer te toetsen op eligibility en alignment (of ze onder de taxonomie vallen en of ze eraan voldoen). Voor financiële ondernemingen gelden vergelijkbare uitzonderingen. Zie je die verordening aangeduid als (EU) 2026/76, dan is het nummer fout. 2026/76 bestaat niet.

In Nederland is de drempel voor de WPM-rapportage verhoogd. Op 13 november 2026 is een besluit in het Staatsblad gepubliceerd dat de rapportageplicht voor werkgebonden personenmobiliteit verlegt van werkgevers met 100 of meer werknemers naar werkgevers met 250 of meer, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2026. Over 2025 moest elke werkgever met 100 of meer werknemers nog uiterlijk 30 juni 2026 rapporteren. Vanaf het verslagjaar 2026 hoeven werkgevers met minder dan 250 werknemers dat niet meer.

Wat is er niet veranderd, ondanks alle berichtgeving?

Twee dingen zijn niet veranderd, en nog steeds gaan bedrijven daarbij van verkeerde aannames uit.

De eerste groep rapporterende ondernemingen heeft geen uitstel gekregen. De stop-the-clock-richtlijn van 2025 gold alleen voor de latere groepen. Voor de eerste groep geldt de rapportageplicht nu voor boekjaren die tussen 1 januari 2024 en 31 december 2026 beginnen. Lidstaten mogen ervoor kiezen deze bedrijven vrij te stellen voor de boekjaren 2025 en 2026, maar een bedrijf kan die vrijstelling niet zelf toepassen.

De sectorspecifieke standaarden zijn er op 30 juni 2026 niet gekomen, en ze komen er onder de huidige tekst ook niet. Niet alleen de deadline is geschrapt, maar ook de bevoegdheid om ze vast te stellen.

Welke veelbesproken regels van 2026 waren nooit verplicht?

Twee onderwerpen die vaak als verplichting voor 2026 worden genoemd, zijn dat helemaal niet.

VSME is een standaard van EFRAG. Die kwam eerst in het EU-recht terecht via Aanbeveling (EU) 2025/1710 van de Commissie. Die aanbeveling is voor niemand bindend en zegt dat een eigen verklaring van het mkb-bedrijf voldoende is, zonder verplichte assurance. In september 2026 werd een standaard die op VSME is gebaseerd vastgelegd in Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560, maar dan voor vrijwillig gebruik: niemand is verplicht om ermee te rapporteren. Juridisch bepaalt die standaard hoeveel een rapporterende onderneming mag vragen van een leverancier met maximaal 1.000 werknemers. Wat de standaard inhoudelijk vraagt, lees je in de VSME-standaard.

De CO2-Prestatieladder is een certificeringsschema en geen wet. In 2026 ging het om besluiten van de beheerder van het schema, SKAO. Vanaf 14 januari mochten aanbestedende diensten volgens het advies van SKAO het gunningscriterium van versie 4.0 gebruiken. En op 1 juni versoepelde een harmonisatiebesluit de regel voor het basisjaar als wettelijke eisen dat nodig maken. Dat heeft echte gevolgen bij Nederlandse aanbestedingen, maar het is geen wetgeving. Hoe de ladder wordt gebruikt, lees je in de CO2-Prestatieladder voor mkb-bedrijven.

Wat betekent dit jaar voor je plannen voor 2027?

Pas twee dingen aan in je plannen en voeg één vaste gewoonte toe.

Eerste aanpassing: toets opnieuw of je moet rapporteren, met de grenzen uit februari 2026. Schrijf op welke cijfers je hebt gebruikt en op welke datum. Veel plannen die nog in omloop zijn, gaan uit van een reikwijdte die in achttien maanden twee keer is vervangen.

Tweede aanpassing: houd je rapportagewerk gescheiden van je werk voor productregels zoals PPWR en EUDR. Die regels vragen nergens om een CO2-getal. Wie een verpakkings- of ontbossingsproject als emissieproject aanpakt, werkt aan de verkeerde eisen en kan daardoor een jaar verliezen.

De gewoonte: vraag bij elke uitspraak over wat de standaarden eisen om welke versie het gaat. Een verslag over 2026 kan op de oude of op de nieuwe ESRS zijn gebaseerd, en vanaf 2027 gelden de herziene. De emissie-inventarisatie die eronder ligt, blijft onder beide versies bruikbaar. Een eerste inventarisatie maak je met een gratis account op het platform, dat 5.000+ gebruikers heeft.

Houd rekening met één beperking voordat je voor een audit trail op ons rekent. Een mid-market-reviewer gaf Hedgehog in juli 2026 op G2 een 4 van de 5. Hij schreef dat hij in de software niet kan zien welke omrekeningsfactor en welke methode voor afstandsberekeningen zijn toegepast. Je kunt een afzonderlijke emissiepost daardoor niet altijd in de software terugvolgen naar de gegevens die je hebt ingevoerd. Vraagt een aanbesteder of een accountant om die onderbouwing, vraag die dan op tijd bij ons op.

Bronnen: Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026; Richtlijn (EU) 2022/2464; Gedelegeerde Verordeningen (EU) 2023/2772, (EU) 2025/1416, (EU) 2026/1560 en (EU) 2026/1563; Aanbeveling (EU) 2025/1710 van de Commissie; Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/73; Verordening (EU) 2025/40 artikel 71; Verordening (EU) 2023/1115 zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2025/2650, en COM(2026) 191 final; Besluit activiteiten leefomgeving afdeling 18.1, Staatsblad 2026, 381 en de informatie van RVO; SKAO Handboek 4.0 en de harmonisatiebesluiten daarbij. Gecontroleerd op 22 november 2026.

Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-11-22.

Frequently asked questions

No items found.
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis

Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform

Start nu met jouw CO₂-voetafdruk op de gratis versie van ons Hedgehog Carbon Platform.

Dit artikel is geschreven door:
Joost
Joost
Co-founder
EmailLinkedInBook a meeting

Neem contact op

Of je nu een grote of kleine onderneming bent, een start-up of een bedrijf met een lange historie; een product, proces of dienst aanbiedt, wij schakelen snel en vinden de oplossing voor jouw vraag.