Kennisbank

Geen CO2-eis bij inkoop in het Nederlandse onderwijs: wat wel en niet verplicht is

Er wordt beweerd dat Nederlandse scholen en universiteiten een CO2-eis bij inkoop hebben. Die eis bestaat niet. Lees wat er wel geldt en waar het misverstand vandaan komt.

In het kort

  • De bewering dat Nederlandse onderwijsinstellingen CO2-criteria bij inkoop moeten toepassen, is getoetst aan primaire bronnen en klopt niet. Zo'n regel bestaat niet.
  • MVOI is een beleidsagenda met een vrijwillig manifest, en volgens PIANOo bepalen ondertekenaars zelf hun ambitieniveau. Wie niet heeft getekend, heeft op grond van MVOI geen verplichtingen.
  • Een criterium in de stukken van een echte aanbesteding is een echte eis voor die ene opdracht. Het bewijst niet dat er een verplichting voor de hele sector is.

Er wordt beweerd dat overheidsinstellingen in Nederland duurzaamheidscriteria bij inkoop moeten toepassen, en dat het onderwijs daarom een CO2-eis bij inkoop heeft. Dat klopt niet. We hebben de bewering op 28 augustus 2026 en opnieuw op 22 november 2026 getoetst aan de Aanbestedingswet 2012, de pagina's van PIANOo over onderwijs en MVOI en het onderliggende beleid. Zo'n eis bestaat niet. Wat er wel is: een open norm over maatschappelijke waarde zonder milieu-inhoud, een vrijwillig manifest en documenten met criteria die opdrachtgevers kunnen gebruiken als ze dat willen. Wie dit nagaat, voorkomt dat er geld gaat naar verplichtingen die niet bestaan.

Waar komt de bewering vandaan?

Uit een juiste uitspraak waaraan een onjuiste conclusie is verbonden.

De juiste uitspraak is dat Nederlandse onderwijsinstellingen meestal aanbestedende diensten zijn en dus aanbestedingsplichten hebben. De onjuiste conclusie is dat daar een duurzaamheids- of CO2-criterium bij hoort. Dat is niet zo. In presentaties van leveranciers, bestuursstukken en Engelstalige samenvattingen worden de twee steeds samen genoemd, totdat het lijkt alsof het één bewering is. Komt de bewering daarna in een inkoopoverleg ter sprake, dan wordt ze gebracht als een deadline, maar niemand kan er een bron voor noemen.

Daarnaast speelt MVOI mee, Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen. MVOI krijgt veel aandacht: het is landelijk beleid met een agenda die tot 2030 loopt, en meerdere onderwijsinstellingen hebben er een actieplan voor gepubliceerd. Daardoor lijkt MVOI op een verplichting, maar dat is het niet.

Welke zeven dingen hoeft een onderwijsinstelling niet te doen?

We hebben ze alle zeven als verplichting horen noemen.

Je hoeft geen CO2-criterium in je aanbestedingen op te nemen. Geen enkele bepaling in de Aanbestedingswet schrijft dat voor. Het dichtst in de buurt komt artikel 1.4 lid 2. Dat artikel vraagt van de opdrachtgever dat hij met publiek geld zo veel mogelijk maatschappelijke waarde levert. Het noemt geen milieucriterium, geen drempel en geen datum.

Je hoeft het Manifest MVOI niet te tekenen. Tekenen is een keuze. PIANOo zegt duidelijk dat ondertekenaars zelf hun ambitieniveau bepalen: "Hierbij bepalen overheden zelf hun ambitieniveau en concrete doelstellingen."

Je hoeft geen minimaal ambitieniveau te halen, ook niet als je hebt getekend. Er is geen ondergrens die je moet halen. Wie tekent, schrijft een eigen actieplan MVOI en rapporteert er elk jaar over, met doelen die de instelling zelf heeft opgesteld.

Je hoeft de MVI-criteria per productgroep niet te gebruiken. PIANOo publiceert die documenten zodat opdrachtgevers ze kunnen gebruiken. Het zijn hulpmiddelen, geen verplichte bepalingen.

Je hoeft geen CO2-voetafdruk te hebben en die ook niet aan leveranciers te vragen. Geen enkele Nederlandse regel die wij hebben gecontroleerd, verplicht een onderwijsinstelling om CO2 te meten, te rapporteren of te verantwoorden als voorwaarde om in te kopen.

De sectorale routekaarten onderwijsvastgoed verplichten je tot niets. Dat zijn plannen voor de sector, gemaakt onder het Klimaatakkoord. Ze gaan over gebouwen, niet over inkoop.

De CO2-Prestatieladder geldt niet voor inkoop in het onderwijs. De Ladder wordt gebruikt door Rijkswaterstaat, ProRail en een aantal decentrale overheden bij aanbestedingen van werken. Niets wat wij konden controleren, breidt de Ladder uit naar inkoop in het onderwijs. Een leverancier die iets anders beweert, heeft het over aanbestedingen van werken, niet over het onderwijs.

Wat geldt er wel?

Wat er wordt beweerdWat de primaire bronnen zeggen
Het onderwijs moet duurzaamheidscriteria bij inkoop toepassenAan de aanbestedingsplicht is geen CO2- of duurzaamheidscriterium met een datum gekoppeld
MVOI is een verplichting voor overheidsorganisatiesMVOI is een beleidsagenda met een vrijwillig manifest
Van instellingen wordt verwacht dat ze het manifest tekenenTekenen is een vrije keuze, en de ondertekenaar bepaalt zelf zijn ambitieniveau
De Aanbestedingswet eist milieucriteriaArtikel 1.4 lid 2 is een open norm over maatschappelijke waarde, zonder milieu-inhoud
Een instelling met een gepubliceerd actieplan MVOI was verplicht dat te schrijvenDat plan is een eigen, vrijwillige toezegging van de instelling
Er is een Nederlandse CO2-deadline voor inkoop door scholenDe enige verwante regels met een datum zijn een quotum voor voertuigen en een rapportage over woon-werkverkeer

Waarom is het belangrijk dat zo'n eis ontbreekt?

Omdat een verplichting die niet bestaat, wel echt geld kost. Instellingen maken er budget voor vrij, schaffen er een tool voor aan en stellen er een vragenlijst voor leveranciers voor op, en een bestuur legt een datum vast voor een regel die niemand kan laten zien. Vraagt iemand later naar de bron, dan moet de instelling de hele aanpak achteraf met nieuwe argumenten verantwoorden, omdat de oorspronkelijke reden niet bestaat.

De omgekeerde fout is net zo duur. Een instelling die concludeert dat ze helemaal geen verplichtingen heeft, kan een echte verplichting over het hoofd zien. Er zijn twee van zulke verplichtingen, en die staan hieronder.

Welke regels met een datum gelden er wel?

Twee, en geen van beide is een CO2-criterium bij inkoop.

De Regeling bevordering schone wegvoertuigen is een bindende inkoopregel met een datum en een uitstootcomponent. PIANOo noemt het hoger onderwijs bij de aanbestedende diensten die eronder vallen. De regeling schrijft een minimumaandeel schone voertuigen voor bij aanbestedingen voor de aankoop, huur en lease van voertuigen en voor bepaalde vervoersdiensten. Sinds 1 januari 2026 is dat aandeel voor personenauto's en lichte bedrijfswagens 38,5 procent, en tellen alleen emissievrije voertuigen mee. Het is een quotum voor het wagenpark. Besteed je geen voertuigen aan, dan merk je er niets van.

WPM, de rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit, is de regel met een datum die het Nederlandse onderwijs echt raakt. Het is een rapportageplicht, geen inkoopregel. WPM geldt voor elke onderneming of rechtspersoon die is ingeschreven bij de KvK en op 1 januari van het rapportagejaar 250 of meer werknemers had. De rapportage van kilometers per vervoermiddel en brandstofsoort gaat uiterlijk 30 juni naar RVO. Tot een wijziging die op 13 november 2026 werd gepubliceerd, lag de drempel op 100. Die wijziging verhoogde de drempel naar 250, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2026. De tekst van het besluit is algemeen. Hij spreekt van ondernemingen en rechtspersonen met een bepaald aantal werknemers en noemt het onderwijs niet. Of WPM voor jouw instelling geldt, volgt dus uit de algemene regel; RVO noemt het onderwijs niet apart. Een universiteit of grote hogeschool zit ruim boven de drempel. Een instelling of schoolbestuur met minder dan 250 werknemers hoefde voor het laatst te rapporteren over 2025.

Wat betekent dit voor je inkoop?

Er zijn drie aanpassingen, en ze kosten weinig.

Vraag naar de bron voordat je iets opzet. Kan een bewering over een Nederlandse inkoopverplichting niet worden herleid tot een tekst met een datum, behandel haar dan als marketing.

Houd in je eigen planning twee vragen uit elkaar. Of je bij inkoop een criterium moet toepassen, is een andere vraag dan of je dat wilt. Vaak beslissen verschillende mensen daarover. Als je ze door elkaar haalt, krijg je een inkoopbeleid dat je niet kunt uitleggen.

Neem een echte aanbesteding serieus. Staat een criterium in de stukken van een aanbesteding, dan geldt het voor die opdracht. Dat zegt iets over één document, niet over de hele sector. Alleen een criterium in de aanbestedingsstukken is afdwingbaar.

En als je als leverancier toch om CO2-gegevens wordt gevraagd?

Beantwoord de vragen in het document dat voor je ligt, en niet meer dan dat.

Onderwijsinstellingen vragen leveranciers wel degelijk om uitstootgegevens, ook als er geen regel achter zit. Die vraag moet je dus serieus nemen. Wat niet klopt, is de bewering van sommige leveranciers dat een Nederlandse CO2-inkoopverplichting in het onderwijs je verplicht tot een bepaald certificaat of een bepaald cijfer. Lees de aanbesteding, lever wat erin wordt gevraagd en maak een realistische inschatting van het werk.

Zijn de gegevens het knelpunt, dan begin je meestal met een inventarisatie van je organisatie. Het Hedgehog-platform meldt 5.000+ gebruikers en werkt in het Engels, Frans en Nederlands. Er is ook een beperking. Een reviewer uit het segment kleine bedrijven schreef in augustus 2026 op G2 dat het inladen van de gegevens handwerk is en moeite kost, en dat het goed werkt zodra de gegevens erin staan. Zo gaat het bij een eerste inventarisatie nu eenmaal, en het is geen reden om er niet aan te beginnen. Gaat de vraag eigenlijk over gegevens van je leveranciers en niet over je eigen bedrijfsvoering, dan past scope 3 consulting beter. Onze uitleg over de VSME-standaard beschrijft hoe je als kleinere leverancier met zo weinig mogelijk werk geloofwaardig rapporteert.

Bronnen: PIANOo, inkopen door onderwijsinstellingen; PIANOo, ontwikkelingen MVI; PIANOo Rbsw; Aanbestedingswet 2012 art. 1.4; RVO over de rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit; Staatsblad 2026, 381; Hedgehog-platform; Hedgehog op G2. Geverifieerd op 22 november 2026.

Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-11-22.

Frequently asked questions

No items found.
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis

Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform

Start nu met jouw CO₂-voetafdruk op de gratis versie van ons Hedgehog Carbon Platform.

Dit artikel is geschreven door:
Joost
Joost
Co-founder
EmailLinkedInBook a meeting

Neem contact op

Of je nu een grote of kleine onderneming bent, een start-up of een bedrijf met een lange historie; een product, proces of dienst aanbiedt, wij schakelen snel en vinden de oplossing voor jouw vraag.