In het kort
- Vanaf 14 januari 2027 wordt er niet meer aanbesteed met 3.1, en je stapt over bij je eerste audit daarna. Certificaten kunnen doorlopen tot 14 januari 2028.
- ProRail past op nieuwe aanbestedingen vanaf 1 januari 2027 fictieve kortingen van 4, 7 en 10 procent per trede toe.
- De ladder is een geauditeerde certificering, dus de software moet de onderbouwing tonen en niet alleen een cijfer.
De CO2-Prestatieladder is een certificeringsschema dat je een korting op je inschrijfprijs oplevert in Nederlandse aanbestedingen, en Handboek 4.0 verandert wat je CO2-tool moet opleveren. Versie 4.0 verscheen op 14 januari 2025 en verving vijf niveaus door drie treden. Vanaf 14 januari 2027 kunnen opdrachtgevers niet meer aanbesteden met 3.1 en moet je bij je eerste audit daarna zijn overgestapt. Rijkswaterstaat werkt sinds 1 juli 2026 met 4.0 en ProRail volgt op 1 januari 2027.
Kies je software midden in die migratie, dan zijn er drie vragen die de keuze bepalen: levert de tool een auditeerbare inventarisatie op, houdt hij een vergelijkbare reeks van jaar op jaar vast door een schemawijziging heen, en toont hij zijn onderbouwing aan een certificerende instelling.
Wat vraagt de ladder eigenlijk van een tool?
De ladder is een certificering, geen rapportage. Een auditor controleert je werk. Dat verandert wat de software moet kunnen.
Een inventarisatie die een auditor kan volgen. Elk cijfer heeft een navolgbare route terug naar een bronregistratie nodig: welke factuur, welke meterstand, welke emissiefactor, welke versie van die factor. Een dashboardcijfer zonder zichtbare afleiding is een bevinding die staat te wachten.
Een vergelijkbaar basisjaar. De ladder gaat over aantoonbare reductie in de tijd. Verandert je methode tussen jaren omdat je van tool of van factorenset bent gewisseld, dan wordt je reductie onaantoonbaar. De methode stabiel houden telt zwaarder dan de nauwkeurigheid van één enkel jaar.
Scope 1, 2 en de manier waarop de ladder ketenemissies behandelt. Hoeveel van je waardeketen je moet adresseren hangt af van de trede waarvoor je certificeert.
Documentatie, niet alleen data. Beleid, doelstellingen, reductiemaatregelen en communicatie maken allemaal deel uit van de beoordeling. Het emissiecijfer is één input tussen meerdere.
Wat is er veranderd in Handboek 4.0?
Drie dingen doen er commercieel toe.
De deadline ligt vast, en later dan mensen denken. Handboek 4.0 is beschikbaar sinds 14 januari 2025 en certificering ertegen sinds 14 juli 2025. Audits tegen 3.1 lopen door tot 14 januari 2027, waarna opdrachtgevers niet meer met 3.1 kunnen aanbesteden en je bij je eerste audit moet overstappen. Een certificaat uit een late 3.1-audit kan geldig blijven tot 14 januari 2028, dus het is een overgang en niet één afgrond op één dag.
Vijf niveaus werden drie treden. SKAO plaatst trede 1 ongeveer op de inspanning van het oude niveau 3, en trede 2 ongeveer op het oude niveau 5, wat gekwantificeerde scope 3 en een klimaattransitieplan vraagt. Trede 3 heeft in 3.1 helemaal geen equivalent. Een 4.0-audit voor trede 2 of 3 is altijd een initiële audit, ook als je niveau 5 had, dus een een-op-een vergelijking met je oude niveau is misleidend. Rapporteren over andere broeikasgassen dan CO2 is nu verplicht op trede 1, waar het vroeger optioneel was.
Het gunningsvoordeel wordt per opdrachtgever bepaald, niet door SKAO. Rijkswaterstaat ging op 1 juli 2026 over op 4.0 met 2, 4 en 6 procent. ProRail schakelt op 1 januari 2027 over met een voorgestelde 4, 7 en 10 procent die het voorlopig noemt en die per aanbesteding kan verschillen. Het rekenvoorbeeld van SKAO zelf gebruikt 5, 10 en 15 procent. Lees de aanbestedingsstukken in plaats van welk algemeen percentage dan ook, dit artikel inbegrepen. Je hebt bovendien geen certificaat nodig om in te schrijven: je verklaart op welk ambitieniveau je gaat werken en bewijst dat tijdens de uitvoering.
Dat laatste punt is de hele business case. Een fictieve korting is een korting die voor de beoordeling op je inschrijfprijs wordt toegepast. Een hogere trede laat je prijs lager ogen tegenover concurrenten. Het is een van de weinige duurzaamheidscertificeringen met een direct berekenbaar rendement.
Het schema zelf behandelen we uitgebreider in onze gids over de CO2-Prestatieladder voor het mkb.
Waar komt de data eigenlijk vandaan?
Voor de meeste organisaties op de ladder wordt de inventarisatie uit vier plaatsen samengesteld.
Brandstof. Tankpassen en, als je die hebt, telematica van je wagenpark. Voor aannemers is dit meestal de grootste scope 1-post, verdeeld over voertuigen en materieel.
Energie. Meterstanden voor elke locatie. Let op het onderscheid tussen marktgebaseerd en locatiegebaseerd als je gecertificeerde groene stroom inkoopt, want die leveren verschillende cijfers op en er kan om allebei gevraagd worden.
Zakelijk verkeer en woon-werkverkeer. Afhankelijk van de trede valt dit binnen scope, en het is doorgaans de slechtst gedocumenteerde categorie.
Ingekochte goederen en onderaannemers. Voor bouw- en infrabedrijven domineert dit het totaal, ook waar de trede geen volledige behandeling ervan vraagt.
Niets daarvan is in principe moeilijk. Het is in de praktijk bewerkelijk, en het is het deel dat de tijd kost. Een van onze eigen klanten zei het onomwonden in een G2-review in augustus 2026: zodra de data is ingeladen werkt het perfect, maar het inladen is het lastige deel. Dat geldt voor elke tool in deze markt en wie iets anders beweert, verkoopt.
Wat check je voordat je koopt?
Vraag hier specifiek naar. Leveranciers beantwoorden dit verschillend en die verschillen doen ertoe.
- Kan ik een audittrail exporteren die voor één cijfer laat zien welke bronregistratie en welke factorversie het hebben opgeleverd?
- Wat gebeurt er met mijn basisjaar als ik van methodiek verander? Kan ik eerdere jaren herberekenen en het origineel ernaast bewaren?
- Welke set emissiefactoren gebruiken jullie, en hoe versioneren jullie die?
- Kan de certificerende auditor leestoegang krijgen, of exporteer ik documenten voor hem?
- Sluit de rapportage-uitvoer aan op wat het handboek verwacht, of is het een generiek rapport dat ik zelf herschrijf?
Die laatste vraag scheidt tools die de ladder ondersteunen van tools die alleen emissiedata bewaren.
Wat doet Hedgehog hier?
Het Hedgehog Carbon Platform noemt de CO2-Prestatieladder als rapportage-uitvoer, naast PPN 006 voor Britse aanbestedingen en het GHG Protocol. De begeleide inrichting loopt door het GHG Protocol, een dataverzamelplan en het rapportagekader, en menselijke GHG-experts zijn binnen de tool bereikbaar in plaats van via een supportwachtrij.
De prijsstelling is een gratis account zonder verkoopgesprek, en Pro vanaf EUR 1.200 per jaar.
Drie dingen die het niet doet, en die je moet meewegen.
Het is geen breed ESG-platform. Reikt je verplichting naar ESG-databeheer en compliancerapportage ver voorbij emissies, dan gaf een van onze klanten ons op G2 een 3,5 uit 5 en zei precies dat. Terecht.
Conversiefactoren zijn niet altijd zichtbaar in de interface. Een reviewer vroeg hier in juli 2026 om: hij wilde zien welke conversiefactor was toegepast om van zijn invoer naar de invoer in het platform te komen. Op een pagina over auditeerbaarheid is dat het hardop zeggen waard. Het staat op de roadmap.
Productfootprints zijn een dienst, geen platformfunctie. Heb je een EPD voor een materiaal of een productfootprint nodig, dan is dat advieswerk. Het platform doet organisatiefootprints.
Wat is de volgende stap?
Ben je al gecertificeerd, dan is de migratie naar Handboek 4.0 de aanleiding, en is de nuttige eerste stap nagaan of je huidige methode die overleeft met je reeks van jaar op jaar intact.
Ben je niet gecertificeerd en schrijf je in op Nederlandse overheidsopdrachten, dan is de tredeberekening het eerste om te maken. Zoek uit welke trede je concurrenten hebben, wat de fictieve korting waard is op je gebruikelijke inschrijfsom, en of dat de kosten van certificering overstijgt. Voor de meeste aannemers die regelmatig inschrijven doet het dat ruimschoots.
Je kunt een gratis account starten en een eerste inventarisatie opbouwen voordat je iets beslist, of een gesprek inplannen als je de tredevraag met iemand wilt doorrekenen.
Bronnen: SKAO Handboek 4.0, Hedgehog platform, Hedgehog op G2. Handboekdata geverifieerd op 27 augustus 2026. Controleer opnieuw bij SKAO voordat je op een datum hier vertrouwt.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-08-27.
