Voor professionals in de duurzaamheidssector is het belangrijk om het onderscheid tussen carbon neutral en net zero scherp te hebben. Beide begrippen vertellen namelijk een heel ander verhaal over de ambities en de werkwijze van een organisatie. Veel verwarring ontstaat door het ontbreken van de juiste kennis van de definities. Dit helpt, bewust of onbewust, greenwashing in de hand. In dit artikel zetten we de twee termen naast elkaar en nemen we die verwarring weg.
Wat is Carbon Neutral?
Over het algemeen spreekt een bedrijf van Carbon Neutrality als de hoeveelheid koolstofdioxide (CO₂) die een product of activiteit uitstoot, in evenwicht is met de hoeveelheid die het uit de atmosfeer verwijdert of compenseert. Hoewel dit op papier goed klinkt, zit er een addertje onder het gras: de term zegt namelijk niets over een daadwerkelijke afname van de eigen uitstoot.
Want in de basis betekent carbon neutrality dat de netto impact op het klimaat nul is. Dit kan worden bereikt door een combinatie van reductie en compensatie. Die compensatie komt in de vorm van carbon offsets of carbon credits. Dit zijn investeringen in projecten die in theorie koolstof moeten opslaan of onttrekken uit de atmosfeer door bijvoorbeeld bomen te planten.
In theorie kan een bedrijf dus vervuilende praktijken voortzetten, zolang het maar investeert in bijvoorbeeld herbebossingsprojecten om de balans recht te trekken.
Stel je voor, een bedrijf stoot 100 ton CO₂ en wil carbon neutral zijn. Het bedrijf kan kiezen om zijn uitstoot te verminderen maar het kan dus ook kiezen om carbon credits te kopen ter waarde van 100 ton CO₂. Het kan daarmee zijn volledige uitstoot compenseren zonder ook maar iets aan uitstoot te reduceren.
Standaarden en hiërarchie
Tegenwoordig is er veel discussie ontstaan over de term carbon neutral. Wat was nou wel toegestaan en wat niet? Om er voor te zorgen dat bedrijven niet zomaar hun eigen interpretatie handhaven, hanteren internationale standaarden zoals de ISO-norm een duidelijke hiërarchie voor de methode achter het bereiken van carbon neutrality:
- Eerst Kwantificeren: Het nauwkeurig meten van de voetafdruk.
- …dan Reduceren: De eigen uitstoot waar mogelijk verlagen.
- … tot slot Compenseren: De resterende emissies afdekken met offsets.
De EU neemt maatregelen
Hoewel de huidige ISO-normen strenger zijn dan voorgangers zoals PAS 2060, blijft het fundamentele punt staan: een bedrijf kan de status 'neutraal' behalen zonder dat er een minimale verplichte reductie in de eigen keten heeft plaatsgevonden en dat stuit uiteraard op kritiek.
Deze kritiek wordt nu ook omgezet in wetgeving: vanaf september 2026 verbiedt de nieuwe EU-richtlijn claims zoals 'koolstofneutraal`, en “klimaatneutraal” als deze enkel gebaseerd zijn op compensatie. Dit staat beschreven in de hernieuwde Empowering Consumers Directive.
Science Based Target initiative
Ook het Science Based Target Initiative (SBTi), de wereldwijde autoriteit op het gebied van duurzaamheidsstandaarden, is kritisch op de term carbon neutral. Zij gebruiken de term daarom niet voor hun validaties. De reden is simpel: het model is niet ambitieus genoeg om de opwarming van de aarde tot 1,5°C te beperken zoals afgesproken in de Parijs Akkoorden. Bovendien richt carbon neutrality zich alleen op CO2, waardoor andere (veel krachtigere) broeikasgassen zoals methaan of lachgas vaak buiten schot blijven.
Wat is Net Zero?
Net Zero is ambitieuzer en legt de focus echt op het verminderen van CO2-uitstoot van het bedrijf of productieproces. De EU en STBi hanteren de volgende definitie:
Net Zero vindt plaats wanneer de uitstoot van alle broeikasgassen (niet alleen CO2) door menselijke activiteit tot een absoluut minimum wordt gebracht. De resterende, onvermijdelijke uitstoot wordt vervolgens permanent uit de atmosfeer verwijderd.
Voor een bedrijf of product betekent dat dus, het zoveel mogelijk minimaliseren van uitstoot en dat wat overblijft, compenseren.
Om de term Net Zero te mogen gebruiken stelt de SBTi Corporate Net-Zero Standard zeer strikte eisen:
- Sterke vermindering van uitstoot: Een bedrijf moet de emissies in de gehele waardeketen (Scope 1, 2 én 3) met ten minste 90% verminderen ten opzichte van het basisjaar.
- Lange termijn: Dit doel moet uiterlijk in 2050 (maar liefst eerder) zijn bereikt.
- Neutralisatie: Alleen de laatste 10% aan uitstoot mag worden 'geneutraliseerd' door middel van permanente koolstof verwijdering (Carbon Removal), niet door het enkel vermijden van uitstoot elders.
Vervolgens stelt het STBi strenge eisen om de claim Net Zero te mogen voeren. Veel strenger bijvoorbeeld dan voor carbon neutral:
- Scope 1, 2 én 3: Net Zero kijkt niet alleen naar de eigen directe uitstoot, maar naar de volledige keten. Hierbij wordt ook de uitstoot van leveranciers en het gebruik van het product door de consument meegenomen in de berekening(Scope 3). Wil je meer over scope 1, 2 en 3 lezen, bekijk dan deze pagina.
- Alle broeikasgassen: In tegenstelling tot carbon neutral (dat vaak alleen CO2 telt), bevat Net Zero alle relevante gassen, waaronder methaan en lachgas. Lees meer over broeikasgassen en het broeikaseffect in dit artikel.
- Verwijdering in plaats van vermijding: Bij Net Zero mogen restemissies alleen worden aangepakt via Carbon Removal (het daadwerkelijk uit de lucht halen van CO2, bijvoorbeeld door Direct Air Capture). 'Avoidance' projecten, zoals het voorkomen van boskap elders, tellen hierbij niet meer mee voor de eindrekening.
Kortom: Net Zero dwingt je om je eigen huis op orde te krijgen voordat je naar de buren kijkt om te compenseren.
De kritische blik op CO2 compensatie
Het grote verschil is: Net Zero kijkt kritisch naar CO2 compenseren terwijl het bij carbon neutrality een belangrijke rol speelt. Maar hoe werkt carbon compensatie nou precies en waarom is het belangrijk hier kritisch naar te kijken?
Het idee van offsetting (compensatie) is simpel: je stoot CO2 uit, maar je betaalt ervoor om elders dezelfde hoeveelheid CO2 uit de lucht halen of te voorkomen. Als bewijs hiervoor koop je emissierechten in de vorm van een carbon credit (één credit staat voor één ton CO2):
Dit kun je op twee manieren doen:
- Je koopt 'verhandelbare' rechten op de koolstofmarkt. In feite verkoopt een bedrijf je de koolstofrechten die het niet gebruikt. Zo heeft jouw bedrijf weer meer credits om uit te stoten.
- De andere manier is het direct verkrijgen van carbon credits via een investering in een project dat CO2 vermijdt (een windpark) of verwijdert (de aanplanting van een bos). Beide zijn eigenlijk een administratieve manier om de koolstof die je bedrijf uitstoot administratief weg te strepen.
Er zitten twee grote gaten in dit systeem die we niet kunnen negeren. Op de vrije markt worden credits een soort ruilmiddel. Omdat credits vaak worden doorverkocht, is het voor een bedrijf lastig te controleren of die besparing na jaren nog wel echt bestaat. Vervolgens worden bedrijven niet gestimuleerd om hun productieprocessen te verduurzamen omdat ze hun uitstoot kunnen afkopen bij een bedrijf dat toevallig minder CO2 uitstoot.
Ook over de transparantie van klimaatprojecten valt steeds meer af te dingen. Het is vaak niet te bewijzen of een project écht voor minder CO2 zorgt. Een bos beschermen dat er al stond, haalt bijvoorbeeld geen extra CO2 uit de lucht. Ook bij het planten van bomen gaat het vaak mis: jonge bomen nemen de eerste jaren nauwelijks CO2 op en als ze door een bosbrand verbranden, komt alle opgeslagen CO2 direct weer vrij. De compensatie is dan in één klap weg. Er is dus ook hier geen sprake van netto emissiereductie. Terwijl dat juist nu nodig is.
Dit betekent niet dat alle klimaatprojecten nutteloos zijn. Integendeel! Veel projecten zijn geweldig voor de biodiversiteit, de bodemkwaliteit of de lokale watervoorziening. Ze maken de wereld echt een stukje mooier. Maar als instrument om je eigen vervuiling simpelweg 'weg te strepen' op papier, is het een wankel systeem.
Wat zijn de grootste verschillen?
Samenvattend: de verschillen tussen net zero en carbon neutral liggen dus zowel in het doel als in de methodologie die wordt gehanteerd. De belangrijkste verschillen zitten in de reikwijdte (scope), de methode en de tijdlijn. Het is daarnaast belangrijk om de verschillen in impact die de twee methodes hebben te begrijpen. Bij carbon neutral blijft het onduidelijk of en hoeveel broeikasgassen nou echt worden vermeden, terwijl Net Zero een minimale reductie van 90% vereist.
De belangrijkste verschillen op een rijtje:
1. Reductie versus compensatie
Bij Carbon Neutrality ligt de nadruk op de balans. Als je 100 eenheden uitstoot en 100 eenheden aan credits koopt, ben je neutraal. Het productieproces zelf hoeft volgens de huidige definities niet te veranderen. Bij Net Zero is reductie de hoofdmoot. Je móét je proces aanpassen tot je bijna niets meer uitstoot. Compensatie is hier slechts de sluitpost voor datgene wat technisch echt onmogelijk is om te reduceren.
“Compensatie slechts de sluitpost voor datgene wat technisch echt onmogelijk is om te reduceren.”
2. Scope 3: De ketenverantwoordelijkheid
Veel claims voor koolstofneutraliteit beperken zich tot Scope 1 (directe uitstoot) en Scope 2 (energieverbruik). De complexe Scope 3, waar vaak 80% tot 90% van de werkelijke impact zit (denk aan ingekochte materialen, transport en het gebruik van producten door klanten), wordt bij carbon neutrality vaak optioneel gesteld. Voor een net zero-target volgens SBTi-richtlijnen is het meenemen van de volledige Scope 3 een harde eis.
“Het meenemen van volledige scope 3 is een harde eis”
3. Het type credits
Bij carbon neutrality mag je (volgens de huidige definities) gebruikmaken van ‘avoidance credits’ — projecten die voorkomen dat er méér uitstoot bijkomt (zoals het beschermen van een bos dat gekapt dreigde te worden). Bij net zero worden in de eindfase alleen removal credits geaccepteerd. Dit zijn projecten die actief CO2 uit de lucht halen en deze voor honderden jaren opslaan.
Maar met de komst van de nieuwe EU-richtlijn (Empowering Consumers Directive) is het vanaf september 2026 niet meer toegestaan avoidance credits te gebruiken in verband met carbon neutrality. Bedrijven moeten dus ook hier de focus verleggen van het 'afkopen' van uitstoot elders naar daadwerkelijke reductie en gecertificeerd koolstof verbruik binnen de eigen keten.
Minimaliseer je uitstoot
Hedgehog adviseert de term carbon neutral te vermijden. Het geeft geen duidelijk inzicht in hoeveel CO2-uitstoot een bedrijf daadwerkelijk actief reduceert. Bovendien is de term veel te gevoelig voor greenwashing en misleiding.
Wil je als bedrijf echt zo min mogelijk bijdragen aan klimaatverandering, ga dan voor net zero. Je richt dan je bedrijfsvoering zo in dat de uitstoot tot een absoluut minimum wordt beperkt. In de overgangsfase naar Net Zero kun je zeker gebruikmaken van compensatie, maar doe het dan met een intentie die verder reikt dan alleen een rekensom.
In plaats van de goedkoopste credits te zoeken om een label 'neutraal' te mogen plakken, raden we bij Hedgehog aan om te investeren in projecten die de natuur en biodiversiteit herstellen. Kies voor projecten die ecosystemen teruggeven wat we de afgelopen decennia kapot hebben gemaakt. Denk aan het herstellen van wetlands, regeneratieve landbouw die koolstof in de bodem vastlegt, of het herstellen van aangetaste koraalriffen. Dit soort projecten bieden niet alleen een klimaat voordeel, maar versterken ook de veerkracht van de planeet. Meer weten bekijk dan onze compensatie pagina.
Bij Hedgehog ondersteunen we je in dit proces met ons Carbon Platform en onze expertise op het gebied van Science-based targets. We helpen je de weg te vinden in het woud van definities, je footprint nauwkeurig te meten en een reductieplan op te stellen dat écht impact maakt.
De transitie van 'neutraal op papier' naar 'netto nul in de praktijk' is een uitdaging, maar het is ook een kans om als koploper in de duurzaamheidssector de standaard te zetten. Laten we stoppen met compenseren als excuus en beginnen met transformeren als strategie.
