In het kort
- De inschrijving wordt gescoord op het CO2-Ambitieniveau dat je verklaart. Je hoeft het certificaat op dat moment niet te hebben.
- Elke aanbestedende dienst schrijft zijn eigen staffel en kiest zijn eigen rekenmethode, dus hetzelfde niveau is bij verschillende opdrachtgevers verschillend geld waard.
- Het verklaarde niveau wordt een contractvoorwaarde. Wat je wint is het verschil met het niveau eronder, en wat je riskeert is een sanctie die daarboven is gezet.
In een Nederlandse aanbesteding is de CO2-Prestatieladder een BPKV-gunningscriterium, beste prijs-kwaliteitverhouding, en wat gescoord wordt is het CO2-Ambitieniveau dat je bij inschrijving verklaart. Je hoeft geen certificaat te hebben als je inschrijft. De opdrachtgever rekent je verklaarde niveau om naar een gunningsvoordeel met een staffel die hij zelf heeft geschreven, en dat niveau wordt daarna een voorwaarde van het contract die je tijdens de uitvoering moet aantonen. Het instrument is dus eigenlijk drie dingen op elkaar: een verklaring, een omrekening en een verplichting.
Hoe werkt die omrekening precies?
SKAO beschrijft twee rekenmethoden en de aanbestedingsdocumenten vertellen je welke van toepassing is.
Gunnen op waarde. Een percentage of een vast bedrag wordt fictief van je inschrijfsom afgetrokken, puur om de inschrijvingen te rangschikken. Dit is de fictieve korting. Niemand betaalt je dat geld en de contractprijs verandert niet. Je inschrijving wordt alleen gerangschikt alsof hij lager was.
Gewogen factor-methode. Het niveau wordt omgezet in punten, gewogen tegen de andere kwaliteitscriteria in de beoordeling.
Het verschil telt zodra je een inschrijving doorrekent. Bij gunnen op waarde schaalt het voordeel mee met je inschrijfsom, dus een niveau is in absolute euro's meer waard op een groot contract dan op een klein, terwijl het percentage gelijk blijft. Bij een puntenmethode is het voordeel waard wat de weging van dat criterium waard is tegenover al het andere dat beoordeeld wordt, en een sterke technische inschrijving kan het verdringen. Lees welke van de twee geldt voordat je bepaalt hoe hard je achter een niveau aan gaat.
Wat is een niveau werkelijk waard?
Wat de opdrachtgever zegt, en alleen dat. SKAO stelt de getallen niet vast.
| Bron van de getallen | Niveau 1 | Niveau 2 | Niveau 3 | Status |
|---|---|---|---|---|
| SKAO's rekenvoorbeeld in de Handreiking Aanbesteden, op een aanbesteding van EUR 1 miljoen | 5 procent | 10 procent | 15 procent | Een illustratie, geen regel. SKAO zegt dat de opdrachtgever de staffel en de methode vaststelt en dat de verdeling niet lineair hoeft te zijn |
| Rijkswaterstaat, onder Handboek 4.0 sinds 1 juli 2026 | 2 procent | 4 procent | 6 procent | Van kracht voor aanbestedingen die na die datum op TenderNed zijn gepubliceerd |
| ProRail, voorgenomen vanaf 1 januari 2027 | 4 procent | 7 procent | 10 procent | Voorlopig. ProRail zegt zelf voorlopig en dat bij sommige aanbestedingen een andere weging kan gelden |
De 5, 10 en 15 reizen verder dan de andere omdat ze in SKAO's eigen document staan, en ze worden het vaakst geciteerd alsof ze het tarief van het schema zijn. Het is een rekenvoorbeeld op een contract van EUR 1 miljoen. Twee van de grootste opdrachtgevers in de markt gebruiken wezenlijk kleinere of anders gevormde getallen.
Het tweede dat deze tabel laat zien is het rekensommetje dat je inschrijfstrategie bepaalt. Van niveau 1 naar niveau 2 bij Rijkswaterstaat is 2 procentpunt waard, niet 4. Bij ProRail is het 3, niet 7. Je wint het verschil met het niveau eronder, nooit het kopgetal, en dat verschil is het cijfer dat je afweegt tegen de kosten van het werk.
Heb je het certificaat nodig voordat je inschrijft?
Nee, en dat is het nuttigste dat er over dit instrument te weten valt.
Bij inschrijving verklaar je een niveau. Tijdens de uitvoering toon je het aan, met een CO2-Prestatieladdercertificaat dat bij het verklaarde niveau past, of met een projectverklaring die dat specifieke contract dekt. Wanneer het bewijs moet komen bepaalt de opdrachtgever: Rijkswaterstaat staat, volgens SKAO's methode, bewijs toe na afloop van het project of een jaar na gunning bij langer lopende projecten, en zei publiekelijk dat aannemers daarom geen vervroegde audit nodig hadden vóór zijn eigen overstapdatum.
Het praktische gevolg is dat een bedrijf kan inschrijven op een niveau dat het nog niet heeft, en daarna een contractuele deadline heeft om het bewijs op te bouwen. Dat is een kans en een valkuil in dezelfde zin, en welke van de twee het is hangt volledig af van de vraag of het boekhoudwerk achter dat niveau op die termijn realistisch is.
Wat ben je verschuldigd nadat je hebt gewonnen?
Het verklaarde niveau wordt een contractvoorwaarde en de nakoming wordt gecontroleerd.
Uitblijven levert een contractuele sanctie op, en SKAO adviseert opdrachtgevers die hoger te zetten dan het voordeel dat de inschrijver genoot, zodat te veel beloven nooit de goedkoopste route is. Rijkswaterstaat publiceert zijn vermenigvuldiger: 1,5 keer het genoten fictieve voordeel. Anderen publiceren er geen, en je moet niet aannemen dat een getal van de ene opdrachtgever bij de andere geldt.
Die asymmetrie is de reden om conservatief te zijn. De opbrengst van één niveau hoger is een verschil van een paar procentpunten op de rangschikking van één inschrijving. Het nadeel is een sanctie berekend over het voordeel op het hele contract, plus de kosten van het werk dat je beloofde en niet deed.
Op welke versie draait deze aanbesteding?
Controleer dat voordat je je certificaat op het criterium legt, want er zijn twee versies in omloop en de gelijkstellingsregels werken maar één kant op.
Opdrachtgevers kunnen tot 14 januari 2027 aanbesteden met het 3.1-criterium, daarna niet meer. Waar een opdrachtgever op 3.1 heeft aanbesteed en jij een 4.0-certificaat hebt, adviseert SKAO trede 1 te accepteren als niveau 3 en trede 2 of 3 als niveau 5. Waar het criterium 4.0 is, is een 3.1-certificaat helemaal geen geldig bewijs, hoe lang het ook geldig blijft.
Individuele opdrachtgevers publiceren hun eigen gelijkstelling en die is niet altijd die van SKAO. ProRail publiceert trede 1 als gelijk aan niveau 1, 2 en 3, en trede 2 en 3 als gelijk aan niveau 4 en 5. Het verschil dat geld kost zit in het midden: een certificaat op trede 2 is niveau 5 volgens SKAO's advies en bij ProRail alleen niveau 4. Vergelijk je wat je certificaat waard is over twee aanbestedingen, dan beslissen de aanbestedingsdocumenten, niet het advies van het schema.
Hoe kies je het niveau dat je verklaart?
Werk de vier getallen op volgorde af.
Het verschil. Het voordeel van het niveau erboven min dat van je huidige niveau, toegepast op de inschrijfsom bij gunnen op waarde of op de weging van het criterium bij een puntenmethode.
De scoringskans. Het verschil is alleen iets waard op inschrijvingen die je anders nipt zou verliezen. Op een aanbesteding die je ruim wint verandert het niets, en op een die je ruim verliest ook niet.
De uitvoeringskosten. Wat het niveau werkelijk vraagt. Trede 1 vraagt om scope 1 en 2 in kaart, kortetermijndoelen en verplichte rapportage over overige broeikasgassen. Trede 2 voegt gekwantificeerde scope 3 toe en een klimaattransitieplan over vijf tot tien jaar, en is de stap waar de meeste bedrijven ontdekken dat hun ketendata de beperking is en niet hun ambitie.
De sanctieblootstelling. Het voordeel maal wat het contract zegt, op elk contract waarin je het hebt verklaard.
Wat heb je nodig om de verklaring te onderbouwen?
Een organisatie-inventarisatie die iemand anders kan volgen. De certificerende instelling herleidt je cijfers tot de bron, dus de maatstaf is niet "het totaal ziet er goed uit" maar "hier komt dit getal vandaan".
Het Hedgehog-platform noemt de CO2-Prestatieladder als rapportageoutput, bevat ruim 20.000 spend-based en activity-based factoren die je kunt aanvullen met je eigen leverancierspecifieke data, en meldt 5.000+ gebruikers op zijn platformpagina. De beperking die je moet kennen voordat je er een inschrijfstrategie op bouwt: een reviewer uit het Small Business-segment gaf het platform in augustus 2026 op G2 een 5 uit 5 en merkte op dat er geen forecasting is, en dat Hedgehog hem had verteld dat dit op de ontwikkellijst staat. Wil je doorrekenen wat een niveau je over een contract van drie jaar kost voordat je het verklaart, dan gebeurt dat rekenwerk vandaag buiten de tool.
Waar de beperking het kwantificeren van scope 3 voor trede 2 is, is het een dataverzamelvraagstuk met een lange kalender en hoort het bij scope 3-ondersteuning in plaats van in de laatste twee weken van het tenderteam. Kies je voor het eerst gereedschap, dan zet onze gids over de juiste carbon accounting software kiezen de vragen op een rij, en onze introductie op de CO2-Prestatieladder voor mkb behandelt het schema zelf.
Bronnen: SKAO's Handreiking Aanbesteden 4.0 voor de twee rekenmethoden en het rekenvoorbeeld van 5, 10 en 15 procent; de Overgangsregeling 3.1-4.0 v1.1 van 1 juli 2025 voor de overgangsdata en de gelijkstelling; het nieuwsbericht van Rijkswaterstaat van 18 maart 2026 voor zijn staffel van 2, 4 en 6 procent, de sanctie van 1,5 keer en het moment van bewijs; en de leverancierspagina van ProRail voor de voorlopige 4, 7 en 10 procent en zijn eigen gelijkstelling, alle gelezen op 28 augustus 2026. Hedgehog-platform en Hedgehog op G2, gelezen op 27 augustus 2026. ProRail stelt dat zijn aanbestedingsdocumenten op TenderNed, en niet zijn website, maatgevend zijn voor een concrete aanbesteding. Geverifieerd 16 september 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-16.
