Kennisbank

Wat de CO2-Prestatieladder niet van je vraagt

Negen misverstanden over de Ladder, waaronder het certificaat bij inschrijving, de vijf niveaus en 14 januari 2027, de datum waarop je certificaat niet vervalt. De Ladder is geen wet en niemand handhaaft hem.

In het kort

  • De Ladder is geen wet en niemand handhaaft hem. Het is een private certificering, en de enige gevolgen zijn contractueel of liggen in de aanbesteding.
  • Je hebt bij inschrijving geen certificaat nodig, en de Ladder vraagt geen product carbon footprint en geen MKI-waarde. De Ladder certificeert de organisatie.
  • Versie 4.0 heeft geen vijf niveaus en verscheen niet in 2027. Versie 4.0 heeft drie treden en is gepubliceerd op 14 januari 2025.

Engelstalige bronnen schrijven de CO2-Prestatieladder veel eisen toe die de Ladder niet stelt. De Ladder is geen wet en verplicht niemand tot certificering. Je hebt bij inschrijving geen certificaat nodig. Versie 4.0 heeft geen vijf niveaus meer. De Ladder levert geen product carbon footprint op, en je bestaande certificaat vervalt niet op 14 januari 2027. Elk van die misverstanden leidt tot een dure beslissing: je laat je te vroeg certificeren, je schrijft niet in omdat je geen certificaat hebt, of je besteedt geld aan het verkeerde instrument. Hieronder staat per misverstand wat er wel klopt.

Welke beweringen kloppen niet?

BeweringKlopt het?Wat er wel klopt
Het is een wettelijke verplichting in NederlandNeeEen private certificering van SKAO. Niemand hoeft zich te laten certificeren, geen overheid hoeft de Ladder te gebruiken en geen toezichthouder handhaaft hem
Je hebt een certificaat nodig om in te schrijvenNeeJe geeft een CO2-ambitieniveau op en toont dat tijdens de uitvoering aan met een certificaat of een projectverklaring
De Ladder heeft vijf niveausNee, niet in 4.0Handboek 4.0 heeft drie treden. Alleen Handboek 3.1 heeft vijf niveaus, en dat handboek wordt uitgefaseerd
Handboek 4.0 komt in 2027NeeHet is gepubliceerd op 14 januari 2025. Certificeren tegen 4.0 kan sinds 14 juli 2025
Je 3.1-certificaat vervalt op 14 januari 2027NeeEen 3.1-certificaat uit een audit vóór die datum kan geldig blijven tot uiterlijk 14 januari 2028
Je moet uiterlijk 14 januari 2027 opnieuw gecertificeerd zijn voor 4.0NeeJe moet overstappen bij je eerste audit na die datum
Een trede komt precies overeen met een niveauNeeDe gelijkwaardigheid van SKAO is advies voor de overgangsperiode, en ProRail hanteert een andere vergelijking
Het voordeel is 5, 10 en 15 procentNeeDat is een rekenvoorbeeld in de Handreiking van SKAO voor een aanbesteding van EUR 1 miljoen. Opdrachtgevers in de praktijk gebruiken 2 / 4 / 6 en voorlopig 4 / 7 / 10
De Ladder vraagt een MKI-waarde, een EPD of een product footprintNeeDe Ladder certificeert de organisatie. Die andere instrumenten zijn apart en kunnen ernaast worden gebruikt

Ben je verplicht om de Ladder te hebben?

Nee. Er is geen wet die de Ladder voorschrijft, geen toezichthouder, geen boete en geen aangifte.

De Ladder speelt wel een grote rol in aanbestedingen. Volgens SKAO is de Ladder gebruikt in meer dan 5.000 aanbestedingen en door meer dan 300 aanbestedende diensten, en elke dienst beslist per aanbesteding of hij de Ladder gebruikt. De Ladder heeft daardoor commercieel veel gewicht, maar juridisch geen enkel. Dat onderscheid is nuttig als iemand in je organisatie de Ladder een compliance-onderwerp noemt. Je gebruikt de Ladder om opdrachten te winnen, en het certificaat dat je daarvoor nodig hebt, wordt geaudit.

Wat vaak wordt vergeten: niet elke Nederlandse overheidsopdrachtgever gebruikt de Ladder, en geen enkele is daartoe verplicht. Staan er in je pijplijn geen aanbestedingen met de Ladder als gunningscriterium, dan vraagt de Ladder op dit moment niets van je.

Moet je gecertificeerd zijn voordat je inschrijft?

Nee. Dit misverstand kost het meest, omdat bedrijven daardoor niet inschrijven.

Bij inschrijving volstaat een toezegging. Je vermeldt op welk ambitieniveau je de opdracht gaat uitvoeren. Dat niveau wordt beoordeeld. Het bewijs volgt tijdens de uitvoering: een certificaat, of een projectverklaring die alleen voor die ene opdracht geldt en niet voor de hele organisatie. Rijkswaterstaat zei dit ook openlijk toen het zijn eigen overstapdatum vaststelde. Een vroege audit was volgens Rijkswaterstaat niet nodig, omdat opdrachtnemers tot een jaar na de gunning de tijd hebben om het certificaat te laten zien.

Wat je niet kunt doen, is een niveau opgeven en het daarna niet halen. Het opgegeven niveau wordt een voorwaarde in het contract, en SKAO adviseert opdrachtgevers om de sanctie hoger te maken dan het voordeel dat je kreeg. Rijkswaterstaat rekent met 1,5 keer het fictieve voordeel.

Heeft versie 4.0 nog vijf niveaus?

Nee. De vijf niveaus zijn drie treden geworden.

In Engelstalige bronnen blijft dit misverstand bestaan, omdat de meeste vertaalde pagina's over de oude versie gaan. Onder Handboek 3.1 klimt een organisatie langs vijf niveaus volgens een volwassenheidsmodel. Ze wordt beoordeeld op vier invalshoeken en moet 90 procent van een gewogen maximum halen. Onder Handboek 4.0 kiest een organisatie een van drie treden en laat zich daartegen certificeren: trede 1 voor de eigen bedrijfsvoering, trede 2 voor de keten en trede 3 voor een route naar nul uitstoot in 2050.

Een verwante fout is een trede zien als een niveau met een nieuwe naam. Volgens SKAO vraagt trede 1 ongeveer evenveel inspanning als niveau 3 en trede 2 ongeveer evenveel als niveau 5, en SKAO adviseert opdrachtgevers om ze in de overgangsperiode zo te behandelen. Dat advies geldt voor een periode van twee jaar. Het zegt niet wat de treden in het algemeen waard zijn. ProRail hanteert een eigen vergelijking: trede 1 telt als niveau 1, 2 en 3, en trede 2 en 3 tellen als niveau 4 en 5. Hetzelfde certificaat kan dus bij twee opdrachtgevers anders worden gewaardeerd.

Is je huidige certificaat vanaf januari 2027 niets meer waard?

Nee. Op 14 januari 2027 stoppen de audits tegen Handboek 3.1 en het gunningscriterium van 3.1. Je certificaat vervalt op die datum niet.

Na die datum kun je je niet meer laten auditen tegen Handboek 3.1, en aanbestedende diensten kunnen niet meer aanbesteden met het gunningscriterium van 3.1. Een certificaat uit een 3.1-audit van kort vóór die datum blijft geldig tot de volgende jaarlijkse audit. Daarom is 14 januari 2028 de laatste dag waarop een 3.1-certificaat geldig kan zijn.

Wat wel een beperking is: het criterium dat de opdrachtgever kiest. Gebruikt een opdrachtgever het criterium van 4.0, dan telt een 3.1-certificaat niet als bewijs, ook al is het nog geldig. Of je in een aanbesteding iets aan je 3.1-certificaat hebt, hangt dus af van het criterium in die aanbesteding.

Vraagt de Ladder koolstofgegevens per product?

Nee. Wie koolstofgegevens per product met de Ladder verwart, betaalt voor het verkeerde werk.

De Ladder certificeert de organisatie: een geauditeerde jaarlijkse broeikasgasinventarisatie, met scope 1 en 2 vanaf trede 1 en gekwantificeerde scope 3 vanaf trede 2. De Ladder levert geen MKI-waarde, geen milieuproductverklaring (EPD) en geen product carbon footprint op, en vraagt er ook niet om. Die komen uit een levenscyclusanalyse van een bepaald ontwerp of product, gemaakt in een gevalideerde rekentool en volgens het protocol dat de opdrachtgever voorschrijft. Rijkswaterstaat gebruikt beide instrumenten naast elkaar in dezelfde aanbesteding, en daardoor worden ze vaak door elkaar gehaald.

Geldt het nuldoel van 2050 voor jou?

Alleen als je je laat certificeren op trede 3. Trede 3 eist dat je uiterlijk in 2050 nul uitstoot hebt in scope 1, 2 en 3 en ook daarbuiten. Het is geen termijn voor het hele schema en geen wettelijke termijn. Wie een certificaat voor trede 1 of trede 2 heeft, heeft onder de Ladder geen verplichting voor 2050.

Wat vraagt de Ladder dan wel?

Vier dingen, en ze gaan allemaal over je eigen organisatie.

Op trede 1 vraagt de Ladder een broeikasgasinventarisatie van scope 1 en 2, inclusief andere broeikasgassen dan CO2. Die waren onder 3.1 optioneel en zijn nu verplicht. Op trede 2 komen daar een gekwantificeerde scope 3 en een klimaattransitieplan bij. Bij een initiële audit mag je basisjaar niet meer dan drie jaar vóór het auditjaar liggen, tenzij een wettelijke eis een ouder basisjaar voorschrijft. En je verzamelt je bewijsstukken in de online omgeving van SKAO, in plaats van op de auditdag een map te overhandigen.

Dan nog iets over onze eigen tool. Het Hedgehog-platform noemt de CO2-Prestatieladder bij de rapportages die het kan maken en meldt op de platformpagina 5.000+ gebruikers. Het is een tool voor CO2-boekhouding van een organisatie, geen breed duurzaamheidspakket. Een reviewer uit het Mid-Market-segment gaf het platform in juni 2026 op G2 een 3,5 van de 5. Volgens die reviewer is het minder compleet als breed platform voor ESG- of CSRD-rapportage, omdat het geen functie heeft voor het beheren van databronnen en geen functie om decarbonisatiedoelen te volgen. Heb je eigenlijk een volledig CSRD-traject nodig, dan is dat werk voor CSRD consulting. Gaat het om een vragenlijst van een klant en niet om een aanbesteding, dan is de VSME-standaard meestal de lichtere oplossing. Wil je eerst weten hoe de Ladder zelf werkt, begin dan met onze introductie op de CO2-Prestatieladder voor het mkb.

Bronnen: de pagina's van SKAO over het schema, de overstap en aanbesteden, Overgangsregeling 3.1-4.0 v1.1 van 1 juli 2025, Handboek 3.1, Handreiking Aanbesteden 4.0, de leverancierspagina van ProRail, het nieuwsbericht van Rijkswaterstaat van 18 maart 2026, Hedgehog-platform, Hedgehog op G2. Geverifieerd op 22 november 2026.

Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-11-22.

Frequently asked questions

No items found.
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform
Start gratis

Start gratis versie Hedgehog Carbon Platform

Start nu met jouw CO₂-voetafdruk op de gratis versie van ons Hedgehog Carbon Platform.

Dit artikel is geschreven door:
Joost
Joost
Co-founder
EmailLinkedInBook a meeting

Neem contact op

Of je nu een grote of kleine onderneming bent, een start-up of een bedrijf met een lange historie; een product, proces of dienst aanbiedt, wij schakelen snel en vinden de oplossing voor jouw vraag.