In het kort
- Door procesemissies is scope 1 in de chemie het moeilijkste deel van de CO2-boekhouding. In de meeste andere sectoren is scope 1 juist het eenvoudigste onderdeel.
- Importeurs die per jaar niet meer dan 50 ton CBAM-goederen invoeren, zijn vrijgesteld van CBAM. Volgens de Europese Commissie geldt dat voor ongeveer 90 procent van de importeurs, dus controleer je ingevoerde tonnage voordat je leveranciers om gegevens vraagt.
- De gegevens die je nodig hebt, staan in procesdatasystemen en energiemeters en niet in je inkoopadministratie. Daar moet je rekening mee houden als je software test.
De chemie is een van de weinige sectoren waar scope 1 het moeilijkste deel van de CO2-boekhouding is, omdat procesemissies en energieverbruik op je eigen terrein ontstaan en niet in je inkoopadministratie staan. Meestal worden CBAM en CSRD genoemd als reden om hiermee te beginnen, maar beide gelden voor minder bedrijven dan vaak wordt gedacht. Het definitieve CBAM-regime geldt sinds 1 januari 2026, maar importeurs die minder dan 50 ton per jaar invoeren zijn vrijgesteld. Onder CSRD val je sinds de herziening alleen als je onderneming zowel meer dan EUR 450 miljoen netto-omzet als meer dan 1.000 werknemers heeft. Ga dat na voordat je software koopt. De vragenlijsten van klanten krijg je hoe dan ook. Daarvoor heb je een controleerbare CO2-inventarisatie nodig die procesemissies scheidt van verbrandingsemissies, elk jaar dezelfde methode gebruikt en te exporteren is naar het sjabloon van een klant of auditor.
Welke regels gelden voor een chemiebedrijf, en wanneer?
Er zijn twee regels, en ze vragen om verschillende gegevens uit verschillende delen van je bedrijf.
CBAM geldt alleen als je genoeg importeert. Het definitieve regime geldt sinds 1 januari 2026 voor zes sectoren: cement, ijzer en staal, aluminium, kunstmest, elektriciteit en waterstof. In veel artikelen over CBAM ontbreekt de de-minimisdrempel, terwijl die voor de meeste bedrijven bepaalt of ze iets moeten doen. Als de totale nettomassa van het ijzer en staal, aluminium, de kunstmest en het cement die je in een kalenderjaar invoert niet boven de 50 ton uitkomt, heb je geen verplichtingen. Volgens de Europese Commissie zijn daardoor ongeveer 90 procent van de importeurs vrijgesteld, terwijl ongeveer 99 procent van de ingebedde emissies onder CBAM blijft vallen. Voor elektriciteit en waterstof geldt geen drempel. Begin dus met het optellen van de tonnage die je per jaar invoert, en benader nog geen leveranciers. Kom je boven de drempel, dan moet je per product de ingebedde emissies per ton opgeven. Dat cijfer komt grotendeels van je leveranciers en niet uit je eigen inventarisatie. Geen enkele CO2-tool kan het berekenen: het is een productcijfer van een installatie of een standaardwaarde van de Europese Commissie. Hoe CBAM werkt, lees je in wat je over CBAM moet weten.
CSRD geldt als je onderneming een netto-omzet van meer dan EUR 450 miljoen heeft en ook gemiddeld meer dan 1.000 werknemers. Ben je een moederonderneming, dan tellen de geconsolideerde cijfers. Je moet aan beide voorwaarden voldoen, niet aan één van de twee. De eerste boekjaren waarvoor deze drempels gelden, beginnen op of na 1 januari 2027. Een groot chemieconcern voldoet meestal aan beide voorwaarden, een middelgrote formuleerder meestal niet. Door de hogere drempels vallen veel bedrijven die zich op de oude drempels aan het voorbereiden waren, niet meer onder CSRD. CSRD gaat over het hele bedrijf. Wie er nog onder valt, heeft een volledige inventarisatie nodig met een methode die je tegenover een assurance-verlener kunt verdedigen.
Daarnaast krijg je elk kwartaal vragen die niet uit een regel voortkomen: je afnemers, van wie er veel wel onder CSRD vallen, vragen om je cijfers voor hun eigen ketenrapportage. Kleinere afnemers die een standaardformaat willen gebruiken, kiezen daar steeds vaker de VSME-standaard voor.
Waarom is scope 1 hier het moeilijkste deel?
In de chemie bestaat scope 1 niet alleen uit verbranding, maar ook uit procesemissies. Die kun je niet afleiden uit een energierekening.
In de meeste sectoren is scope 1 het eenvoudigste onderdeel. Je stookt gas en rijdt met bestelwagens, en de meterstanden en tankpassen vertellen je hoeveel. Het schatwerk en de discussie zitten daar in scope 3.
In de chemie is het omgekeerd. Als bij een reactie CO2 vrijkomt als stoichiometrisch gevolg van wat je produceert, is dat een scope 1-emissie waar geen brandstof aan te pas komt. Om die goed te berekenen heb je massabalansen, de samenstelling van grondstoffen en productievolumes nodig. Daarvoor moet iemand van procestechnologie meewerken, en niet alleen iemand van finance.
Dat heeft drie praktische gevolgen.
De standaard emissiefactoren dekken het niet. Generieke factoren zijn bedoeld voor gangbare activiteiten, en de proceschemie op jouw locatie is dat niet. Daarom is het in de chemie belangrijker dan in bijna elke andere sector dat je eigen factoren kunt invoeren.
Een procesemissie is juist berekend of niet. Een spend-based schatting voor ingekochte goederen kun je later verbeteren. Een verkeerd berekende procesemissie is gewoon fout, en ze verandert je totaal aanzienlijk.
Over de verdeling van energie ontstaat discussie. Stoom, warmte en zelf opgewekte stroom die meerdere productielijnen gebruiken, moet je op een of andere manier verdelen. Welke verdeelsleutel je ook kiest, je moet hem het jaar daarop opnieuw op dezelfde manier kunnen toepassen.
Waar komen de gegevens vandaan?
Er zijn drie bronnen, en maar één daarvan is een financieel systeem.
| Bron | Wat je eruit haalt | Wie de gegevens beheert |
|---|---|---|
| Procesdata en massabalansen | Procesemissies per reactie en per productielijn | Procestechnologie |
| Energiemeters en eigen opwekking | Scope 1 uit verbranding en ingekochte energie in scope 2 | Locatiebeheer of utilities |
| Inkoopgegevens van grondstoffen | Ingekochte goederen in scope 3, en invoer voor de massabalans | Inkoop en finance |
Het gaat vooral traag door de manier waarop de organisatie is ingericht. De KAM- of duurzaamheidsmanager die verantwoordelijk is voor de CO2-voetafdruk, heeft gegevens nodig van drie afdelingen die niet aan hem rapporteren en die het allemaal druk hebben met hun eigen werk. Het is dus eerst een planningsprobleem en pas daarna een softwareprobleem. Software helpt vooral als die drie mensen hun eigen gegevens met een eigen login kunnen invoeren, in plaats van spreadsheets te mailen naar één coördinator.
Wat moet de software opleveren?
Test deze vijf punten met je eigen gegevens voordat je een contract tekent.
Procesemissies en verbrandingsemissies apart. Als de software alleen met brandstof overweg kan, kun je je locatie er niet goed in vastleggen. Vraag de leverancier om te laten zien hoe je een procesemissie invoert.
Eigen factoren die blijvend zijn opgeslagen. Waarden die specifiek zijn voor je locatie of je leverancier moeten als gewone factoren in het systeem staan. Handmatige aanpassingen waar iemand volgend jaar weer aan moet denken, zijn niet genoeg.
Consolidatie over locaties en entiteiten. Chemieconcerns hebben meerdere locaties en vaak meerdere rechtspersonen. Je wilt cijfers per locatie die je kunt consolideren zonder gedeelde utilities dubbel te tellen.
Een audit trail. Assurance-verleners vragen hoe een cijfer tot stand is gekomen. Elke invoer moet terug te voeren zijn op een brondocument en een versie van de gebruikte factor.
Export naar het sjabloon van een ander. Klanten sturen hun vragenlijsten in hun eigen formaat. Test de export met een vragenlijst die je echt hebt ontvangen.
Wat doet Hedgehog voor chemiebedrijven?
Het platform begeleidt je bij het inrichten volgens het GHG Protocol, bij het vastleggen van je databronnen, data owners en documenten en bij het opbouwen van de inventarisatie. Je kunt in de app een AI-gids raadplegen en GHG-experts van Hedgehog bereiken. Het platform bevat meer dan 20.000 spend-based en activity-based factoren, en je kunt eigen CO2-gegevens van je organisatie of je leveranciers toevoegen. Zo leg je ook proceswaarden vast die specifiek zijn voor je locatie. Met het entiteitenbeheer richt je locaties en vestigingen in, met rollen voor data owners, auditors en managers. Zo kunnen procestechnologie en utilities hun eigen gegevens invoeren. Het platform ondersteunt onder meer CSRD, SECR en SB253.
Je kunt een gratis account aanmaken zonder verkoopgesprek. Pro kost vanaf EUR 1.200 per jaar.
Het platform heeft drie beperkingen.
Het invoeren van de gegevens kost de meeste tijd. Een reviewer uit het segment Small-Business gaf ons in augustus 2026 op G2 een 5 van de 5. Hij schreef dat het laden van gegevens veel handwerk kost, maar dat alles perfect werkt zodra de gegevens erin staan. In de chemie moet procestechnologie vaak eerst een massabalans in een bruikbare vorm aanleveren, dus in het eerste jaar kost dit realistisch gezien veel tijd.
Hedgehog is een emissieplatform, geen volledige ESG-suite. Een reviewer uit het segment Mid-Market gaf ons in juni 2026 op G2 een 3,5 van de 5. Hij schreef dat het platform minder compleet is als je een breder ESG- en CSRD-rapportageplatform zoekt, omdat een functie voor het beheren van databronnen en het volgen van decarbonisatiedoelen ontbreekt. Moet je aan alle eisen van CSRD voldoen, kies dan software die daarop is gebouwd en lees eerst ESG-rapportagesoftware versus carbon accounting.
Productvoetafdrukken zijn een dienst en geen functie van het platform. Een LCA, een EPD, een MKI of een product carbon footprint maken onze adviseurs, niet het abonnement. Het platform berekent de CO2-voetafdruk van je organisatie. Vragen klanten je om een cijfer per product, dan is dat werk voor advies over de CO2-voetafdruk.
Wat doe je als eerste?
Vergelijk je jaarlijkse invoer met de CBAM-drempel van 50 ton. Die gegevens haal je uit je douaneadministratie, en het kost je een middag. Voor de meeste bedrijven blijkt dan dat CBAM helemaal niet op hen van toepassing is, en dan liggen de prioriteiten heel anders.
Breng daarna scope 1 van één locatie goed in kaart, inclusief de procesemissies, voordat je het voor de hele groep doet. Een methode die werkt op je meest complexe locatie, kun je goed toepassen op de andere locaties. Een methode die je alleen op je eenvoudigste locatie hebt getest, kun je dat niet.
Je kunt een gratis account aanmaken en zonder gesprek met ons een eerste inventarisatie voor één locatie opbouwen. Zo ontdek je ook het goedkoopst hoeveel tijd het kost om de procesdata te verzamelen.
Bronnen: Verordening (EU) 2023/956 zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2025/2083 voor de CBAM-sectoren, het definitieve regime van 1 januari 2026 en de de-minimis van 50 ton in artikel 2 bis; Richtlijn 2013/34/EU zoals gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2026/470 voor de CSRD-drempels; de GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard voor de scopedefinities. Het Hedgehog-platform en Hedgehog op G2, beide gelezen op 27 augustus 2026. Pagina geverifieerd op 17 september 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
