In het kort
- MVOI is een beleidsagenda met een vrijwillig manifest. Niemand is verplicht het manifest te ondertekenen of het beleid te volgen.
- Heb je getekend, dan gelden het ambitieniveau en het actieplan die je zelf hebt opgesteld, en evalueer je die elk jaar.
- Voor een leverancier geldt MVOI nooit rechtstreeks. Het raakt je alleen via de eisen die een inkoper in een specifieke aanbesteding heeft opgenomen.
MVOI geldt alleen voor jou als je het manifest hebt ondertekend. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is een nationale beleidsagenda, met daarnaast een vrijwillig manifest dat organisaties zelf kunnen ondertekenen. Het is geen wettelijke regel: er is geen drempel die bepaalt wie eronder valt en geen datum waarop je moet voldoen. PIANOo zegt ook letterlijk dat ondertekenaars zelf hun ambitieniveau bepalen. Heb je niet getekend, dan hoef je niets met MVOI. Heb je wel getekend, dan ben je alleen gebonden aan de ambitie die je zelf hebt opgeschreven. Ben je leverancier, dan geldt MVOI nooit rechtstreeks voor jou.
Wat is MVOI precies?
Met MVOI wil de Nederlandse overheid bereiken dat publieke organisaties met hun inkoop maatschappelijk nuttige doelen dienen. Het huidige beleid staat in de Agenda MVOI 2026-2030. Daarnaast is er het Manifest MVOI, dat afzonderlijke publieke organisaties kunnen ondertekenen.
PIANOo, het Nederlandse expertisecentrum voor aanbesteden, publiceert de criteriadocumenten, de handleidingen en het nieuws over MVOI. PIANOo publiceert geen lijst van dingen die een publieke inkoper verplicht moet doen, omdat zo'n lijst niet bestaat. De agenda geeft de richting aan, en het manifest brengt de organisaties samen die die richting willen volgen. Geen van beide legt iemand een afdwingbare verplichting op.
Hoe weet je of MVOI voor jou geldt?
Dat hangt af van één vraag, waarop drie antwoorden mogelijk zijn.
Heb je het Manifest MVOI ondertekend?
Ja: dan geldt MVOI voor jou als een toezegging die je zelf hebt gedaan. Wat je hebt toegezegd, zijn het ambitieniveau en de concrete doelen die je zelf hebt vastgesteld. PIANOo schrijft het letterlijk zo: "Hierbij bepalen overheden zelf hun ambitieniveau en concrete doelstellingen."
Nee, en je bent een Nederlandse publieke organisatie: dan kun je MVOI gebruiken, maar je bent er niet toe verplicht. Je kunt de MVI-criteria per productgroep toepassen, de criteriadocumenten die PIANOo voor elke productgroep publiceert. Je kunt ze ook laten liggen. Allebei is toegestaan, want er is geen verplichting waaraan je moet voldoen.
Ben je leverancier en geen publieke inkoper, dan speelt de vraag niet. Je kunt het manifest niet ondertekenen, en het manifest beschrijft geen verplichtingen voor jou.
Geldt MVOI anders voor verschillende soorten organisaties?
| Wie je bent | Geldt MVOI? | Wat wel voor je geldt |
|---|---|---|
| Nederlandse publieke organisatie die het manifest heeft ondertekend | Ja, als je eigen toezegging | Je eigen actieplan MVOI en je eigen ambitieniveau, met een jaarlijkse evaluatie |
| Nederlandse publieke organisatie die niet heeft ondertekend | Nee | Het gewone aanbestedingsrecht. Je kunt de MVI-criteria als hulpmiddel gebruiken |
| Onderwijsinstelling die een aanbestedende dienst is | Nee, ook dan is MVOI vrijwillig | De plicht uit de Aanbestedingswet om boven de Europese drempels aan te besteden. Daar hoort geen milieucriterium bij |
| Leverancier die inschrijft bij een Nederlandse publieke inkoper | Nee, niet rechtstreeks | De gunnings- en geschiktheidscriteria in die specifieke aanbesteding |
| Leverancier die nog nooit op een overheidsopdracht heeft ingeschreven | Nee | Niets. MVOI stelt zelf geen eisen aan leveranciers |
Waartoe verplicht je je als je ondertekent?
Je stelt een actieplan op en je evalueert het één keer per jaar.
In het actieplan MVOI staat wat de organisatie met haar inkoop wil bereiken, op een ambitieniveau dat ze zelf heeft gekozen. Een aantal onderwijsinstellingen heeft zo'n plan gepubliceerd, en leveranciers krijgen die plannen vaak voorgehouden alsof het regelgeving is. Dat is het niet. Een gepubliceerd actieplan is een toezegging van de organisatie zelf. Alleen de organisatie zelf, en wie haar jaarlijkse evaluatie leest, kan haar erop aanspreken.
Er is geen audit, geen certificaat, geen register van organisaties die hun plan niet nakomen en geen sanctie. Dat is geen kritiek op MVOI, want zo werkt een manifest nu eenmaal.
Wat moet je doen als je het manifest hebt ondertekend?
Gebruik het actieplan als een document om je inkoop mee te sturen, niet als iets waar je aan moet voldoen. Schrijf het zo dat je er over drie jaar nog achter staat.
Daar volgen twee praktische punten uit. Ten eerste bepaal je het ambitieniveau zelf. Stem het dus af op wat je geplande aanbestedingen echt kunnen opleveren, en niet op wat een vergelijkbare instelling heeft gepubliceerd. Ten tweede schiet de jaarlijkse evaluatie er in de praktijk vaak bij in. Een plan dat je niet met resultaten kunt onderbouwen, wordt pijnlijk zodra iemand er in een aanbesteding naar vraagt.
Wat als je het manifest niet hebt ondertekend?
Dan geldt MVOI niet voor je, en dat kun je ook gewoon zeggen als iemand ernaar vraagt.
Dat betekent niet dat er geen andere regels met vaste data voor je gelden. Controleer apart welke verplichte regels op jou van toepassing zijn. De Regeling bevordering schone wegvoertuigen (Rbsw) schrijft een minimumaandeel schone voertuigen voor bij aanbestedingen van voertuigen en bepaalde vervoersdiensten. De regeling geldt voor overheden en semi-publieke instellingen, en PIANOo noemt het hoger onderwijs daar uitdrukkelijk bij. De tweede referentieperiode loopt van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2030. Koop je voertuigen in via een aanbesteding, dan geldt die regeling voor je, wat je ook van MVOI vindt. Heb je 100 of meer medewerkers in Nederland in dienst, dan geldt ook de WPM. Dat is een rapportageplicht, geen regel voor aanbesteden.
Hoe verschilt MVOI van een verplichte regel?
MVOI heeft geen middelen om iets af te dwingen. Dat verschil is belangrijk, omdat Nederland beide soorten instrumenten kent en ze op het eerste gezicht op elkaar lijken.
Een verplichte regel zegt voor wie hij geldt, vanaf wanneer, en wat de gevolgen zijn als je je er niet aan houdt. De Rbsw is daarvan het duidelijkste Nederlandse voorbeeld. De regeling noemt de aanbestedende diensten die eraan gebonden zijn, legt een referentieperiode vast en stelt per voertuigcategorie een minimumpercentage. Daarnaast bepaalt ze dat vanaf 1 januari 2026 voor lichte voertuigen alleen nog emissievrije voertuigen meetellen voor dat percentage. Alles is op schrift vastgelegd, met concrete getallen.
MVOI heeft dat allemaal niet. Het geeft een richting aan en vraagt om een handtekening. Wil een inkoper met MVOI iets afdwingen in een specifiek contract, dan moet hij daarvoor een criterium in dat contract opnemen. De inschrijver is dan gebonden aan dat criterium, niet aan MVOI.
Wat moet je als leverancier in de praktijk doen?
Kijk naar de aanbestedingsstukken, niet naar het beleid.
Als een Nederlandse publieke inkoper punten wil geven voor duurzaamheid, staat dat in een specifieke aanbesteding als geschiktheidseis, gunningscriterium of contractvoorwaarde, met een eigen weging. Op die eis reageer je in je inschrijving, en de kosten ervan verwerk je in je prijs. Het actieplan MVOI van een inkoper is nuttig als aanwijzing voor wat die inkoper volgend jaar misschien gaat vragen. Het is geen programma van eisen, en je kunt er niet op inschrijven.
Vragen inkopers in je aanbestedingen steeds opnieuw om emissiedata, dan heb je meer aan een CO2-inventarisatie van je hele organisatie die je steeds opnieuw kunt gebruiken, dan aan een apart antwoord per aanbesteding. Het Hedgehog-platform heeft volgens eigen opgave 5.000+ gebruikers en bevat meer dan 20.000 spend-based en activity-based factoren, zodat je een eerste inventarisatie kunt opbouwen vanuit je financiële administratie. Houd wel rekening met één beperking voordat je kiest: een mid-market reviewer schreef in juni 2026 op G2 dat hij in de toekomst meer koppelingen met andere software wil zien. Reken dus op exports en handmatig inladen, en niet op een automatische koppeling met je ERP. Zit je probleem vooral in de data van je leveranciers en niet in je eigen data, dan heb je scope 3-advies nodig. In ons artikel over vragen over de waardeketen en ESG-vragenlijsten lees je wat klanten meestal vragen en welke vragen je redelijkerwijs kunt weigeren.
Bronnen: PIANOo, beleid en uitvoering MVI; PIANOo, Manifest MVOI; PIANOo, Regeling bevordering schone wegvoertuigen (Rbsw); Aanbestedingswet 2012; het Besluit WPM (Stb. 2023, 472); Hedgehog platform; Hedgehog op G2. MVOI- en Rbsw-feiten gelezen op 17 september 2026; overige feiten gelezen op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
