In het kort
- ProRail gebruikt de CO2-Prestatieladder sinds 1 december 2010 als gunningscriterium, in vrijwel al zijn aanbestedingen.
- ProRail heeft geen minimumniveau op de ladder gepubliceerd dat je moet halen om in te schrijven. Je kunt ook zonder ambitieniveau inschrijven, maar dan krijg je op dit criterium geen voordeel.
- In 2027 stapt ProRail over op een nieuwe versie van het handboek. Het criterium bestond al en werkt op dezelfde manier als nu.
Schrijf je in op opdrachten van ProRail, dan geldt het CO2-gunningscriterium van ProRail al voor je, en dat is al zo sinds 1 december 2010. ProRail gebruikt de CO2-Prestatieladder volgens de aanbestedingsmethode die SKAO aanbeveelt. Volgens ProRail levert een CO2-bewust certificaat in vrijwel al zijn aanbestedingen een voordeel op in de vorm van een fictieve korting op de inschrijfprijs, die kan oplopen tot 10 procent. Er begint in 2027 dus niets nieuws. ProRail stapt dan alleen over op een nieuwe versie van het handboek. Met de toets hieronder weet je in een minuut of het criterium voor jou geldt. Het hangt af van de aanbestedingen waarop je wilt inschrijven, niet van je certificaat.
Wat is de toets precies?
| # | Vraag | Waar je het antwoord vindt | Bij ja | Bij nee |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Schrijf je in op aanbestedingen van ProRail, of ben je dat van plan? | Je eigen overzicht van aanbestedingen op TenderNed | Ga naar vraag 2 | Het criterium geldt niet rechtstreeks voor jou |
| 2 | Staat de CO2-Prestatieladder in die aanbestedingen als gunningscriterium vermeld? | De aanbestedingsdocumenten van elke aanbesteding | Het criterium telt mee bij je inschrijfprijs | Komt zelden voor, maar controleer het elke keer |
| 3 | Is de aanbesteding vóór of na 1 januari 2027 gepubliceerd? | De publicatiedatum op TenderNed | Na die datum: versie 4.0 met treden. Ervoor: versie 3.1 met niveaus | Niet van toepassing: het antwoord bepaalt alleen de versie |
Het antwoord op vraag 2 is bijna altijd ja. ProRail schrijft dat het voordeel geldt in vrijwel al zijn aanbestedingen, en dat de wijziging van 2027 geldt voor alle aanbestedingen waarin de ladder een gunningscriterium is. Dat betekent niet dat het criterium in elk contract staat. Het komt bijna overal voor, maar het is geen vaste regel.
Vraag 3 is pas sinds kort nodig, door de overstap op 1 januari 2027. Het antwoord bepaalt welke versie van de ladder geldt, niet of het criterium voor je geldt.
Moet je een minimumniveau hebben om in te schrijven?
Nee. Op de leverancierspagina van ProRail staat nergens een minimumniveau op de ladder dat je moet halen om in te schrijven, en je moet er ook niet van uitgaan dat zo'n eis bestaat.
Dit is belangrijk, omdat veel bedrijven denken dat die eis er wel is en daardoor niet inschrijven. Een bedrijf dat geen positie op de CO2-Prestatieladder heeft, kan gewoon een inschrijving bij ProRail indienen. Het krijgt dan op dit criterium geen voordeel en concurreert met inschrijvers die dat voordeel wel krijgen. Het criterium bepaalt de rangorde van de inschrijvingen en sluit niemand uit.
Wil je het voordeel wel, dan heb je bij de inschrijving ook geen certificaat nodig. Je geeft op met welk CO2-ambitieniveau je het contract gaat uitvoeren. Tijdens de uitvoering controleert ProRail of je dat niveau ook echt haalt. Dat toon je op een van twee manieren aan: met bewijs dat specifiek over het project gaat, of met een CO2-bewust certificaat op het niveau dat je hebt aangeboden. Bij beide manieren is een certificerende instelling betrokken. ProRail bevestigt dat dit ook na de overstap naar de nieuwe versie in 2027 zo blijft.
Geldt het criterium voor elk contract van ProRail?
Bijna. Baseer je je planning erop, let dan op hoe ProRail het precies formuleert.
ProRail schrijft dat het certificaat in vrijwel al zijn aanbestedingen een voordeel oplevert. Volgens ProRail geldt de overstap naar Handboek 4.0 vanaf 1 januari 2027 voor alle nieuw gepubliceerde aanbestedingen op TenderNed waarin de ladder een gunningscriterium is. Beide formuleringen laten ruimte voor aanbestedingen waarin ProRail de ladder niet gebruikt. Of het criterium voor een bepaalde opdracht geldt, lees je dus in de documenten van die aanbesteding.
ProRail zegt dit ook zelf: niet de website, maar de aanbestedingsdocumenten op TenderNed zijn bepalend voor de precieze regeling bij een aanbesteding. Gebruik alles wat op de leverancierspagina staat, ook de percentages, dus als richtlijn en niet als de regel die voor jouw inschrijving geldt.
Wat als je niet zelf de inschrijver bent?
Dan levert het criterium jou geen voordeel op. ProRail heeft ook niets gepubliceerd waaruit blijkt dat de eisen automatisch doorwerken naar onderaannemers of leveranciers.
De regeling die ProRail heeft gepubliceerd, gaat over inschrijvers en de contracten die zij winnen. Er staat niets in over verplichtingen voor onderaannemers of leveranciers. Legt een hoofdaannemer je een eis op, dan is dat een contractuele eis van die aannemer, op zijn voorwaarden, en geen eis van ProRail die je kunt opzoeken. Vraag dus na welke van de twee het is. Daarvan hangt af met wie je onderhandelt en welk bewijs je echt moet leveren.
Wat als je al een certificaat onder versie 3.1 hebt?
Dat certificaat blijft tijdens de overgang bij ProRail geldig, en ProRail publiceert zelf hoe het de niveaus van de oude versie vertaalt naar de treden van de nieuwe.
Voor aanbestedingen met de ladder als gunningscriterium die vóór 1 januari 2027 zijn gestart, blijft versie 3.1 de basis, maar ProRail accepteert dan ook een certificaat onder versie 4.0 als bewijs. ProRail stelt trede 1 van versie 4.0 gelijk aan de niveaus 1, 2 en 3 van versie 3.1, en de treden 2 en 3 van versie 4.0 aan de niveaus 4 en 5. Dezelfde vertaling gebruikt ProRail voor lopende contracten. Dat is van belang, omdat de audits volgens versie 3.1 op 14 januari 2027 stoppen. Een organisatie kan dan halverwege een contract met ProRail alleen nog een certificaat volgens versie 4.0 hebben.
Let op: dit is de vertaling van ProRail, niet die van SKAO, de beheerder van de ladder. SKAO adviseert in zijn eigen overgangsregeling een andere vertaling, waarin trede 1 gelijkstaat aan niveau 3 en de treden 2 en 3 aan niveau 5. Wil je weten wat je certificaat waard is bij twee verschillende opdrachtgevers, dan zijn de aanbestedingsdocumenten bepalend, en de twee opdrachtgevers kunnen daarin verschillende keuzes maken.
Wat verandert er voor jou op 1 januari 2027?
De versie van de ladder verandert, en daarmee de verdeling van de kortingen over de treden. De manier waarop het criterium werkt en de vraag of het voor jou geldt, veranderen niet.
Vanaf die datum wil ProRail Handboek 4.0 gebruiken in nieuw gepubliceerde aanbestedingen op TenderNed waarin de ladder een gunningscriterium is. Versie 4.0 heeft drie treden, terwijl versie 3.1 vijf niveaus had. ProRail verdeelt de kortingen daarom opnieuw. Volgens de voorlopige weging die ProRail heeft gepubliceerd, krijg je een fictieve korting op de inschrijfsom van 4 procent bij trede 1, 7 procent bij trede 2 en 10 procent bij trede 3.
Zie die percentages als een voornemen en niet als vaste tarieven. ProRail formuleert alles voorwaardelijk en waarschuwt dat bij afzonderlijke aanbestedingen een andere weging kan gelden. ProRail publiceert ook geen korting per niveau voor de vijf niveaus die het nu gebruikt, alleen dat de korting kan oplopen tot 10 procent. Je kunt de oude en de nieuwe situatie daarom niet precies met elkaar vergelijken.
Voor aanbestedingen die vóór 1 januari 2027 zijn gestart, blijft de bestaande regeling gelden. Een tijdlang schrijf je dus in onder beide versies.
Wat doe je als het criterium voor jou geldt?
Bepaal welk ambitieniveau je wilt opgeven en zoek daarna uit of je dat niveau ook kunt waarmaken.
Voor elk niveau heb je een CO2-inventarisatie van je organisatie nodig, en hoe hoger de trede, hoe uitgebreider die moet zijn. Voor trede 1 gaat het om scope 1 en 2. Voor trede 2 heb je daarnaast een gekwantificeerde scope 3 en een klimaattransitieplan nodig. Voor trede 3 moet je met cijfers onderbouwen hoe je uiterlijk 2050 op nul emissies uitkomt. ProRail vraagt bij de inschrijving geen certificaat, maar controleert tijdens de uitvoering wel of je het opgegeven niveau haalt. Een bedrijf kan dus inschrijven op een niveau dat het nog niet heeft, maar moet dan tijdens het contract en binnen een deadline het rekensysteem opzetten waarmee het dat niveau aantoont. Of dat verstandig is of juist riskant, hangt af van hoe realistisch je vooraf hebt ingeschat hoeveel werk het verzamelen van de gegevens is.
Maak eerst deze rekensom. In de voorlopige staffel van ProRail is het verschil tussen twee opeenvolgende treden 3 procentpunt, niet 4, 7 of 10 procent. Een trede hoger levert je dus alleen 3 procentpunt extra fictieve korting op, en dat voordeel moet je afwegen tegen de kosten.
Wat doe je als het criterium niet voor jou geldt?
Dan hoef je niets te doen. Controleer vraag 1 wel opnieuw als je gaat inschrijven op andere opdrachten. Bij je eerste inschrijving bij ProRail geldt het criterium namelijk meteen, zonder overgangsperiode.
Geldt het criterium wel voor je, dan kost vooral het rekenwerk tijd, en dat is het grootste risico voor je planning. Het Hedgehog-platform noemt de CO2-Prestatieladder als een van de rapportages die het maakt. Met het entiteitbeheer kun je meerdere locaties en vestigingen opnemen en rollen toekennen aan data-eigenaren, auditors en managers, en het platform meldt op de platformpagina 5.000+ gebruikers. Reken wel op het werk dat het kost. Een reviewer van een klein bedrijf gaf het platform in augustus 2026 op G2 een 5 van de 5, maar schreef ook dat het invoeren van de gegevens handwerk is en tijd kost, en dat het daarna veel oplevert. Geef je een ambitieniveau op dat je nog niet hebt, dan moet je dat werk doen in de periode waarin je het contract uitvoert.
Haal je trede 2 niet omdat je nog geen gekwantificeerde scope 3 hebt, neem daar dan ruim de tijd voor, bijvoorbeeld met scope 3-consulting. Doe het niet pas in de week waarin je inschrijft. Wil je meer weten over de ladder zelf, begin dan met onze inleiding tot de CO2-Prestatieladder voor kmo's. Hulp bij het afbakenen van je berekening krijg je via carbon footprint consulting.
Bronnen: leverancierspagina van ProRail over de CO2-Prestatieladder, nieuwsbericht van SKAO van 4 juni 2026 over de aankondiging van ProRail, Hedgehog platform, Hedgehog op G2. Gelezen op 28 augustus 2026 en opnieuw gecontroleerd op 17 september 2026, zonder wijzigingen.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
