In het kort
- Bij een structurele verandering, zoals een overname, moet je het basisjaar herberekenen, maar bij gewone groei of krimp van het bedrijf niet.
- Leg je beleid voor herberekeningen vast voordat je het nodig hebt. Doe je dat pas achteraf, dan onderhandel je over een cijfer dat je al niet bevalt.
- Een herberekening die je zelf vooraf meldt, laat zien dat je zorgvuldig werkt. Ontdekt een lezer dezelfde herberekening zelf, dan lijkt het op een correctie.
CO2-cijfers zijn vergelijkbaar als het cijfer van dit jaar en dat van vorig jaar op dezelfde manier zijn berekend. Een verschil tussen de twee laat dan een verandering in het bedrijf zien, en niet een verandering in de manier waarop je hebt geteld. Om dat zo te houden heb je drie dingen nodig: een vast basisjaar, een schriftelijk beleid dat bepaalt bij welke gebeurtenissen je eerdere jaren opnieuw moet berekenen, en een toelichting bij elke herberekening die je volgens dat beleid uitvoert. Wie een trend, een doelstelling of een claim over emissiereductie publiceert, heeft alle drie nodig, want lezers baseren zich op de trend en niet op één los cijfer.
Waardoor worden cijfers eigenlijk onvergelijkbaar?
Zeven soorten gebeurtenissen maken cijfers onvergelijkbaar, en maar één daarvan is een vergissing. De eerste is een wijziging van de afbakening, als een entiteit of locatie bij de consolidatie komt of eruit verdwijnt. De tweede is een wijziging van de methode, als je een categorie op een andere manier gaat berekenen. De derde is een update van de emissiefactoren, als de bibliotheek wordt vernieuwd en de activiteitsdata van vorig jaar nu een andere uitkomst zouden geven. Verder zijn er overnames en verkopen van bedrijfsonderdelen, betere data (een categorie die je eerst schatte en nu meet), de correctie van fouten, en een wijziging van de rapportageperiode, bijvoorbeeld als het boekjaar verschuift.
Wat in deze lijst ontbreekt, is een bedrijf dat groeit of krimpt. Groei en krimp zijn juist de ontwikkelingen die je in de cijfers wilt zien. Alle gebeurtenissen hierboven vertroebelen dat beeld, en met een herberekening haal je hun effect uit de cijfers.
Hoe kies je een basisjaar, en wanneer verander je het?
Het basisjaar is het vaste jaar waarmee je elk later cijfer vergelijkt. Kies het op basis van drie criteria: het jaar is representatief voor de normale bedrijfsvoering, de data zijn goed genoeg om te verdedigen, en je kunt de afbakening van dat jaar nog reconstrueren. Kies geen uitzonderlijk jaar. Een jaar met een tijdelijke sluiting van een fabriek, een ongebruikelijk contract of de verkoop van een bedrijfsonderdeel laat elke latere daling groter of kleiner lijken dan ze was, en een lezer die de sector kent, ziet dat.
Verander het basisjaar daarna niet meer. Je kiest geen ander basisjaar omdat de trend je niet goed uitkomt. Wat je wel doet, is het basisjaar herberekenen, en dat is iets anders: het basisjaar blijft hetzelfde jaar, maar je berekent het opnieuw op de huidige grondslag. Als je overstapt op een later basisjaar, begin je opnieuw te tellen, en lezers zien dat meestal terecht als een manier om slechte resultaten te verbergen.
Soms legt een regeling het basisjaar voor je vast, zoals bij het plan dat voor PPN 006 nodig is. Dan is het eerste jaar het vergelijkingspunt voor elke jaarlijkse actualisering daarna. Een slordig vastgesteld eerste jaar kost je dan nog jarenlang moeite.
Wanneer moet je het basisjaar herberekenen?
Het onderscheid is dat tussen structurele en organische veranderingen. Bij een structurele verandering is de opbouw van de organisatie of de rekenmethode veranderd. Bij een organische verandering doet dezelfde organisatie meer of minder van hetzelfde werk.
| Wat er veranderde | Basisjaar herberekenen? | Wat je vermeldt |
|---|---|---|
| Organische groei of krimp | Nee | Niets bijzonders, alleen de gewone toelichting |
| Overname van een bestaande entiteit | Ja | Welke entiteit, vanaf wanneer, het effect op elk jaar |
| Verkoop of afstoting van een entiteit | Ja | Welke entiteit, welke jaren zijn aangepast |
| Opening of sluiting van een eigen locatie | Nee | Vermeld het in de toelichting |
| Uitbesteden of weer zelf uitvoeren van een activiteit | Ja | Welke activiteit, en tussen welke scopes ze is verschoven |
| Wijziging van de rekenmethode | Ja | De oude en de nieuwe methode, de omvang van het effect |
| Wijziging van de consolidatiemethode | Ja | De oude en de nieuwe methode, de herziene lijst van entiteiten |
| Ontdekking van een materiële fout | Ja | Wat er fout was, in welke jaren, de gecorrigeerde cijfers |
Het belangrijkste woord in deze tabel is materieel. Leg in je beleid een significantiedrempel vast, die je vooraf bepaalt en op elke gebeurtenis toepast. Dan is de vraag of je herberekent een kwestie van rekenen, en geen discussie over de vraag of een herberekening de moeite waard is.
Wat doe je als de emissiefactoren worden bijgewerkt?
Dit geval overvalt ook zorgvuldige teams, omdat er aan het bedrijf zelf niets is veranderd. Je leverancier vernieuwt een set emissiefactoren, je berekent het jaar opnieuw en het totaal verandert. Er zijn twee verdedigbare werkwijzen. Kies er een en vermeld welke je gebruikt.
Factoren van het moment zelf. Elk jaar houdt de factorset die gold toen de cijfers werden gepubliceerd, en je berekent eerdere jaren nooit opnieuw. Dat is eenvoudig en stabiel, maar een deel van je trend komt dan door de gewijzigde factoren, en niemand kan dat deel apart zichtbaar maken.
Eén consistente factorset. Telkens als de bibliotheek wordt bijgewerkt, bereken je de hele reeks opnieuw met de nieuwe factorset. Dat is meer werk, maar de trend laat dan echt de ontwikkeling van je activiteiten zien. Deze werkwijze is beter als je naar een doelstelling toewerkt, en bij werk aan science-based targets gaat men er meestal van uit.
Niet te verdedigen is een mengvorm waarbij je het huidige jaar met nieuwe factoren berekent en eerdere jaren zonder vermelding op de oude factoren laat staan. De trend verandert dan zonder dat er in het bedrijf iets is veranderd. Daardoor kan een claim over emissiereductie in strijd komen met de regels voor het onderbouwen van milieuclaims, die we bespreken in onze checklist voor claims. Welke werkwijze je ook kiest, leg bij elk gerapporteerd jaar vast welke factorset en welke jaargang je hebt gebruikt. Anders kun je later voor geen van beide werkwijzen aantonen dat je haar hebt gevolgd.
Hoe ga je om met een overname of een verkoop?
Je neemt twee aparte beslissingen.
Het lopende jaar. Neem de overgenomen entiteit op vanaf de datum waarop de zeggenschap is overgegaan, en vermeld dat. Het is normaal dat een entiteit maar voor een deel van het jaar meetelt. Problemen ontstaan als je een heel jaar aan emissies meetelt voor een entiteit die je in dat jaar maar vier maanden in bezit had.
De eerdere jaren. Is de overname significant volgens je drempel, herbereken dan het basisjaar en alle jaren daarna alsof de entiteit altijd al van jou was, op basis van de historische data van die entiteit. Bij kleinere overnames ontbreken die data vaak. Vermeld dat dan, geef aan wat je in plaats daarvan hebt gebruikt en noem het effect. Een ontbrekend gegeven dat je zelf meldt, is een beperking van je rapportage. Een ontbrekend gegeven dat je verzwijgt, wordt een bevinding van de controleur.
Bij een verkoop werkt het precies andersom, en daar ligt de verleiding. Een verkoop haalt emissies uit het lopende jaar. Als je de eerdere jaren niet aanpast, lijkt het alsof je zelf een daling hebt gerealiseerd. Herbereken de eerdere jaren daarom, anders claimt je trend een resultaat dat je niet hebt behaald.
Wat moet er in een toelichting op een herberekening staan?
De toelichting bestaat uit zes punten en staat direct bij de cijfers, niet in een bijlage. Je beschrijft wat er is veranderd, waarom dat volgens je beleid tot een herberekening leidde en welke jaren zijn aangepast. Je geeft het eerder gepubliceerde cijfer en het nieuwe cijfer. Je laat het effect van de herberekening los zien van de werkelijke verandering. En je vermeldt wie de herberekening heeft goedgekeurd.
Hoe een herberekening overkomt, hangt sterk af van wie haar ontdekt. Meld je haar zelf en laat je de berekening zien, dan blijkt daaruit dat je methodisch werkt. Ontdekt een klant dezelfde herberekening door twee van je rapporten naast elkaar te leggen, dan lijkt het op een correctie waarvan je hoopte dat niemand die zou zien.
Wat doet Hedgehog voor een reeks over meerdere jaren, en wat niet?
Het platform is gebouwd voor terugkerende jaarlijkse rapportages en niet voor eenmalige berekeningen. Je beheert entiteiten over locaties en sites heen, en met rollen voor data-eigenaren, auditors en managers voeren dezelfde mensen elk jaar hetzelfde proces uit. De rapportagemodule dekt het GHG Protocol, PPN 006 en de CO2-Prestatieladder. Een mid-market klant schreef op G2 in mei 2026 dat alle data op één plek staan en dat het platform een goed overzicht geeft, met een mooi verloop over de verschillende jaren. De bibliotheek bevat meer dan 20.000 spend-based en activity-based emissiefactoren, en je kunt eigen gegevens van je organisatie of van leveranciers toevoegen als de data voor een categorie beter worden. Een gratis account open je zonder verkoopgesprek. Pro kost vanaf EUR 1.200 per jaar.
Er zijn twee beperkingen.
Het platform maakt geen prognoses. Een klant uit het kleinbedrijf schreef op G2 in augustus 2026 dat prognoses (forecasting) een mooie aanvulling zouden zijn, en dat wij hadden laten weten dat die functie op de ontwikkellijst staat. Wil je de reeks naar de toekomst doortrekken in plaats van terug te kijken, dan kan dat nu nog niet.
Het eerste jaar is nog veel handwerk. Een klant uit het kleinbedrijf schreef op G2 in augustus 2026 dat het laden van data veel handwerk kost, maar dat alles werkt zodra de data erin staan. Met een consistente reeks is het tweede jaar veel minder werk dan het eerste, maar voor dat eerste jaar moet je wel tijd en budget reserveren.
Sommige vragen over herberekening zijn echt moeilijk, bijvoorbeeld bij een overname waarvan geen historische data bestaan. Die los je op in overleg en niet met een functie in de software. Daarvoor is onze dienst footprint consulting bedoeld.
Wat moet je eerst doen?
Schrijf dit jaar je beleid voor herberekeningen, voordat er iets gebeurt dat een herberekening nodig maakt. Eén pagina is genoeg: je significantiedrempel, de lijst van gebeurtenissen die tot een herberekening leiden, hoe je omgaat met nieuwe emissiefactoren, en wie een herberekening goedkeurt. Als je het beleid vooraf opschrijft, is het een regel die je toepast. Schrijf je het pas achteraf, dan wordt het een onderhandeling over een cijfer dat iemand al niet bevalt.
Controleer daarna of je het basisjaar nog kunt reconstrueren. Als niemand meer weet welke entiteiten erin zaten of met welke factorset het is berekend, los dat dan op voordat je opnieuw een vergelijking publiceert. Met een gratis account kun je een eerder jaar opnieuw opbouwen naast het huidige jaar en zien hoe ver de twee uit elkaar liggen.
Bronnen: GHG Protocol Corporate Standard, hoofdstuk 5 "Tracking Emissions Over Time" (gelezen op 17 september 2026), Hedgehog platform, Hedgehog op G2. Feiten over Hedgehog en G2 gecontroleerd op 27 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
