In het kort
- De meeste datums van de overgang liggen al achter je: SKAO publiceerde Handboek 4.0 op 14 januari 2025, en sinds 14 juli 2025 kun je je tegen 4.0 laten certificeren.
- Na 14 januari 2027 mogen er geen audits tegen 3.1 meer plaatsvinden en mogen opdrachtgevers niet meer met 3.1 aanbesteden, maar een 3.1-certificaat blijft geldig tot uiterlijk 14 januari 2028.
- Voor een certificaathouder is niet 14 januari 2027 bepalend, maar de datum van de eerste eigen audit na 14 januari 2027.
De volgende deadline in de CO2-Prestatieladder is 14 januari 2027. Na die datum mogen certificerende instellingen geen audits tegen Handboek 3.1 meer uitvoeren, en mogen opdrachtgevers niet meer aanbesteden met het gunningscriterium van versie 3.1. Bijna alle andere datums in de overgang zijn al voorbij. SKAO heeft Handboek 4.0 op 14 januari 2025 gepubliceerd, en certificerende instellingen mogen er sinds 14 juli 2025 tegen auditen. Staat er in een bron dat 4.0 in 2027 verschijnt, dan heeft die bron het begin en het einde van de overgangstermijn door elkaar gehaald.
Welke datums zijn voorbij, en welke komen nog?
| Datum | Status | Wat er op die datum gebeurde of gebeurt | Wat dit voor jou betekent |
|---|---|---|---|
| 10 juni 2015 | Voorbij | SKAO publiceerde Handboek 3.0 | Niets, de datum is alleen historisch van belang |
| 22 juni 2020 | Voorbij | SKAO publiceerde Handboek 3.1, met vijf niveaus en vier invalshoeken | Deze tekst is nog steeds van kracht |
| 14 januari 2025 | Voorbij | SKAO publiceerde Handboek 4.0 voor treden 1, 2 en 3, samen met de certificatieregeling. De overgangstermijn van 24 maanden begon | Je kon de nieuwe tekst lezen, maar nog niemand kon er een audit tegen doen |
| 1 juli 2025 | Voorbij | SKAO verving de overgangsregeling door versie 1.1. Versie 1.0 van 5 december 2024 vervalt daarmee | Controleer elke overgangsregel die je vóór deze datum hebt gehoord opnieuw |
| 14 juli 2025 | Voorbij | Geaccrediteerde certificerende instellingen mogen auditen tegen treden 1, 2 en 3 | Je kunt je tegen 4.0 laten certificeren |
| September 2025 | Voorbij | SKAO publiceerde de Handreiking Aanbesteden 4.0, met het vernieuwde gunningscriterium | Opdrachtgevers hebben modelteksten voor aanbestedingen. SKAO noemt alleen de maand en geen exacte publicatiedag, dus noem in je eigen stukken ook geen dag |
| 23 oktober 2025 | Voorbij | Harmonisatiebesluit 1: doelstellingen voor zakelijk reisverkeer en Well-to-Tank-emissies op trede 1 | Het besluit geldt vanaf de publicatie |
| 11 december 2025 | Voorbij | Harmonisatiebesluit 2: na een kleine afwijking moet je binnen drie maanden een plan van aanpak indienen | Je hebt na een bevinding drie maanden, en kunt het niet meer uitstellen tot de volgende audit |
| 14 januari 2026 | Voorbij | Vanaf deze datum mogen opdrachtgevers volgens het advies van SKAO het gunningscriterium van 4.0 gebruiken | SKAO raadde gebruik vóór deze datum uitdrukkelijk af |
| 1 juni 2026 | Voorbij | Harmonisatiebesluit 3: een ouder basisjaar is toegestaan als wettelijke eisen dat vragen | Dit versoepelt de regel in 4.0 dat het basisjaar maximaal drie jaar oud mag zijn |
| 14 januari 2027 | Komt nog | Laatste dag waarop een audit tegen 3.1 mag plaatsvinden. Opdrachtgevers mogen daarna niet meer aanbesteden met versie 3.1 | Zorg dat je vóór deze datum hebt besloten hoe je overstapt en de audit hebt ingepland bij je certificerende instelling |
| 14 januari 2028 | Komt nog | Laatste dag waarop een 3.1-certificaat nog geldig kan zijn, 36 maanden na de publicatie van 4.0 | Je kunt deze datum niet verlengen. Hij volgt uit de vorige datum, en je hoeft er niets voor te kiezen |
| 2050 | Komt nog | Het jaar dat in trede 3 is vastgelegd: uiterlijk dan nul emissies in scope 1, 2 en 3 en daarbuiten | Dit geldt alleen voor houders van een certificaat op trede 3 |
Waarom halen bronnen 2025 en 2027 steeds door elkaar?
Beide datums vallen op 14 januari. De overgangstermijn loopt van 14 januari 2025 tot 14 januari 2027, precies 24 maanden. Een auteur die "14 januari" en "2027" in dezelfde alinea leest, schrijft dan dat het handboek in 2027 verschijnt, en websites die die tekst overnemen, nemen de fout mee.
Die fout heeft praktische gevolgen. Daardoor lijkt de overgang op de Nederlandse markt twee jaar minder ver gevorderd dan ze is, en denkt een lezer dat hij nog tijd heeft en nu niets hoeft te doen. Dat klopt niet: twee van de drie grootste opdrachtgevers die de Ladder gebruiken, hebben hun eigen overstapdatum al vastgelegd, en een van hen gebruikt 4.0 al.
Wat moet je op 14 januari 2027 geregeld hebben?
Op die datum zelf hoef je nog niet over te zijn. De verplichting is wel precies omschreven.
Je moet bij je eerste audit ná 14 januari 2027 zijn overgestapt op Handboek 4.0, en niet al op 14 januari 2027 zelf. Valt je jaarlijkse audit in november, dan is november 2027 in de praktijk je deadline. Valt de audit in februari, dan heb je nog maar een paar weken. Reken daarom terug vanaf je eigen auditdatum, want de overgangsregeling gaat daar ook van uit.
Hoeveel werk de overstap is, hangt af van de trede waarvoor je een audit doet. Heb je een geldig 3.1-certificaat en doe je een 4.0-audit voor trede 1, dan mag je je bestaande auditcyclus onder 3.1 voortzetten, inclusief een eventuele reductie op de audittijd die je al had. Een 4.0-audit voor trede 2 of trede 3 is altijd een initiële audit, ook voor een organisatie die nu op niveau 5 is gecertificeerd. In dat geval doorloop je dus het volledige traject van een eerste certificering, wat er ook op je huidige certificaat staat.
Is 14 januari 2028 eigenlijk een deadline?
Niet een waarvoor je iets hoeft te doen. De datum volgt rekenkundig uit 14 januari 2027.
Een audit tegen 3.1 die kort voor 14 januari 2027 plaatsvindt, levert een certificaat op dat geldig blijft tot de volgende jaarlijkse audit. Tel daar twaalf maanden bij op en je komt uit op 14 januari 2028, 36 maanden na de publicatie van 4.0. Na die dag bestaat er nergens meer een geldig 3.1-certificaat.
Deze datum betekent ook iets voor 14 januari 2027: een 3.1-certificaat wordt op die dag niet ongeldig. Wie beweert dat het oude handboek dan waardeloos wordt, vergist zich, want een 3.1-certificaat kan nog tot 14 januari 2028 geldig zijn, tot een jaar langer. Tegelijk werkt het gelijkwaardigheidsadvies van SKAO maar in één richting. Als een opdrachtgever aanbesteedt met het criterium van 3.1, kan hij een 4.0-certificaat als bewijs accepteren. Als het criterium 4.0 is, accepteert hij een 3.1-certificaat nooit als bewijs, ook niet als het nog geldig is.
Welke deadlines stellen opdrachtgevers zelf vast?
Dat zijn de datums die commercieel het meest uitmaken. Elke aanbestedende dienst kiest zelf wanneer hij overstapt, binnen de periode die SKAO adviseert, en de diensten hebben die datums niet onderling afgestemd.
Rijkswaterstaat is op 1 juli 2026 overgestapt op Handboek 4.0, voor aanbestedingen die na die datum op TenderNed zijn gepubliceerd. Rijkswaterstaat weegt de treden met 2, 4 en 6 procent. Voor aanbestedingen die Rijkswaterstaat vóór die datum publiceerde, blijft 3.1 gelden. ProRail is van plan om vanaf 1 januari 2027 versie 4.0 te gebruiken in nieuw gepubliceerde TenderNed-aanbestedingen waarin de Ladder een gunningscriterium is. ProRail noemt een voorlopige weging van 4, 7 en 10 procent en waarschuwt dat voor sommige aanbestedingen een andere weging kan gelden. Let op: de datum van ProRail ligt twee weken vóór de deadline van SKAO.
Voor je planning van inschrijvingen betekent dit het volgende: welke versie voor een aanbesteding geldt, hangt af van de datum waarop die aanbesteding is gepubliceerd, en de precieze regeling staat in de aanbestedingsstukken zelf.
Welke datums moet je in je eigen agenda zetten?
Het gaat om drie datums. 14 januari 2027 zelf is daar niet een van.
Je eerste audit na 14 januari 2027. Dit is je echte deadline voor de overstap. Bespreek de overstap ruim van tevoren met je certificerende instelling, zeker als je trede 2 of 3 wilt halen, omdat de audit dan een initiële audit is.
Je basisjaar. Volgens Handboek 4.0 mag het basisjaar bij een initiële audit niet meer dan drie jaar vóór het jaar van die audit liggen. Plan je een initiële audit in 2028, dan valt een basisjaar 2024 op dat moment buiten die termijn. Harmonisatiebesluit 3 van 1 juni 2026 staat een ouder basisjaar alleen toe als een wettelijke eis daarom vraagt.
Drie maanden na elke kleine afwijking. Sinds Harmonisatiebesluit 2 moet je binnen die termijn een plan van aanpak indienen. Je kunt het niet meer meenemen in de cyclus van volgend jaar.
Welk werk met gegevens hoort bij deze datums?
Voor elk van deze datums heb je een jaarlijkse inventarisatie nodig die de auditor controleert en die iemand in je organisatie moet kunnen onderbouwen. Het Hedgehog-platform noemt de CO2-Prestatieladder als een van de rapportages die je ermee kunt maken. Je kunt er entiteiten, locaties en vestigingen in beheren, met rollen voor data-eigenaren, auditors en managers, en volgens de platformpagina heeft het 5.000+ gebruikers. Houd bij je planning rekening met één beperking: Hedgehog zegt zelf dat er nu nog weinig koppelingen met andere software zijn, en een reviewer uit het segment Mid-Market vroeg in juni 2026 op G2 om meer koppelingen in de toekomst. Rekent je planning voor een auditdatum op een automatische koppeling met je ERP-systeem, controleer dan eerst of die er is.
Weet je nog niet hoe je de overstap zelf aanpakt, dan kan Hedgehog je daarbij helpen met carbon footprint consulting. Val je ook onder de CSRD, bereid die twee dan samen voor, want SKAO heeft 4.0 op de CSRD afgestemd: CSRD-consulting. Begin je pas met de Ladder, lees dan onze introductie op de CO2-Prestatieladder voor het mkb.
Bronnen: SKAO Overgangsregeling 3.1-4.0 v1.1 van 1 juli 2025, Handboek 3.1, de migratie- en documentenpagina's van SKAO, Harmonisatiebesluiten 1 tot en met 3, Handreiking Aanbesteden 4.0, de leverancierspagina van ProRail, het nieuwsbericht van Rijkswaterstaat van 18 maart 2026, Hedgehog platform, Hedgehog op G2. Geverifieerd op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-08-28.
