In het kort
- Geen enkele Nederlandse inkoopregel met een ingangsdatum verplicht een onderwijsinstelling om bij inkoop een CO2-criterium te gebruiken. We hebben de primaire bronnen nagekeken en zo'n regel bestaat niet.
- De meeste onderwijsinstellingen zijn aanbestedende diensten en moeten boven de Europese drempelwaarden aanbesteden, maar aan die plicht is geen enkel milieucriterium verbonden.
- Er zijn wel twee verwante regels met een datum: de Rbsw stelt een minimumaandeel schone voertuigen vast, en de WPM verplicht tot een rapportage over woon-werkverkeer, wat geen inkoopregel is.
Nee. Er is geen Nederlandse inkoopregel met een ingangsdatum die een school, een mbo-instelling, een hogeschool of een universiteit verplicht om bij inkoop een CO2-criterium te gebruiken. We hebben op 28 augustus 2026 de Aanbestedingswet 2012, de onderwijspagina's van PIANOo en het MVOI-kader nagekeken, en zo'n regel bestaat niet. De meeste onderwijsinstellingen zijn aanbestedende diensten en moeten daarom aanbesteden boven de Europese drempelwaarden. Aan die plicht is geen enkel milieucriterium verbonden. Er zijn wel twee echte regels met een datum die hiermee te maken hebben, maar geen van beide gaat over duurzaamheidscriteria bij inkoop. Met drie vragen weet je snel of een van deze regels voor jou geldt, en zo ja welke.
Hoe stel je vast welke regels voor je gelden?
Er is niet één toets, omdat er niet één regel is. Je moet drie aparte vragen beantwoorden, en die hebben niets met elkaar te maken.
Vraag 1: ben je een aanbestedende dienst? Voldoet je instelling aan de criteria voor een publiekrechtelijke instelling, dan ben je een aanbestedende dienst. De Aanbestedingswet 2012 geldt dan voor je opdrachten boven de Europese drempelwaarden. Voor de meeste Nederlandse onderwijsinstellingen is dat het geval.
Vraag 2: besteed je voertuigen of een vervoersdienst aan die onder de regeling valt? Zo ja, dan schrijft de Regeling bevordering schone wegvoertuigen voor welk minimumaandeel schone voertuigen je in die aanbesteding moet opnemen. Koop je geen voertuigen, dan geldt deze regel niet voor jou.
Vraag 3: had je op 1 januari 100 of meer werknemers? Zo ja, dan moet je elk jaar rapporteren over het woon-werkverkeer en de zakelijke reizen van je werknemers. Die plicht bestaat echt en heeft een vaste datum, maar het is geen inkoopregel. Het kabinet heeft een wijziging goedgekeurd die de drempel verhoogt naar 250 werknemers. Eind augustus 2026 was die wijziging nog niet van kracht. Naar verwachting gaat ze na publicatie met terugwerkende kracht in per 1 januari 2026. Controleer daarom de actuele drempel voordat je uitgaat van 100 werknemers.
Geen van deze drie vragen gaat over een CO2-criterium bij inkoop. Dat is de conclusie van ons onderzoek.
Wat houdt het in dat je een aanbestedende dienst bent?
De plicht gaat over de procedure en niet over de inhoud van wat je koopt. PIANOo schrijft duidelijk wie eronder valt: "Veel onderwijsinstellingen zijn een aanbestedende dienst omdat zij voldoen aan de criteria voor een 'publiekrechtelijke instelling'."
Daaruit volgen de gewone regels van Europees aanbesteden. Je publiceert opdrachten boven de drempelwaarden, je volgt een rechtmatige procedure, je behandelt inschrijvers gelijk en je gunt op basis van de criteria die je vooraf hebt bekendgemaakt. De wet bepaalt hoe je inkoopt, maar niet wat je inkoopt, en ze zegt niets over CO2.
Welk artikel uit de Aanbestedingswet komt het dichtst bij een CO2-eis, en wat staat erin?
Mensen verwijzen meestal naar artikel 1.4 lid 2 van de Aanbestedingswet 2012. Dat is een open norm: "De aanbestedende dienst of het speciale-sectorbedrijf draagt zorg voor het leveren van zo veel mogelijk maatschappelijke waarde voor de publieke middelen."
In dit artikel staat geen milieucriterium en wordt CO2 niet genoemd. Er staat ook geen drempel, geen datum en geen methode in. Het artikel verplicht de inkoper om na te denken over maatschappelijke waarde, en laat de invulling volledig aan de inkoper over. Je kunt het dus niet aanhalen als een CO2-eis. Wie dat wel doet, leest in het artikel iets wat er niet staat.
Welke regels met een datum en een emissie-onderdeel gelden wel voor een onderwijsinstelling?
| Instrument | Verplicht voor jou? | Wat het precies is |
|---|---|---|
| Aanbestedingswet 2012, art. 1.4 lid 2 | Ja, als open norm | Een plicht om maatschappelijke waarde te leveren, zonder milieucriterium, drempel of datum |
| Rbsw, Regeling bevordering schone wegvoertuigen | Ja, maar alleen bij een aanbesteding van voertuigen of van een vervoersdienst die onder de regeling valt | Een minimumaandeel schone voertuigen. PIANOo noemt het hoger onderwijs uitdrukkelijk als instelling die eronder valt |
| MVOI en het Manifest MVOI | Nee | Een beleidsagenda met een vrijwillig manifest. De ondertekenaars bepalen hun eigen ambitieniveau |
| MVI-criteria per productgroep | Nee | Documenten met criteria die PIANOo publiceert en die inkopers kunnen gebruiken. Het zijn hulpmiddelen en geen verplichte voorwaarden |
| Sectorale routekaarten onderwijsvastgoed | Nee | Plannen uit het Klimaatakkoord voor de gebouwen van de hele sector, zonder verplichtingen voor een individuele instelling |
| WPM | Ja, als je op 1 januari 100 of meer werknemers had (een wijziging naar 250 is goedgekeurd, maar nog niet van kracht) | Een jaarlijkse rapportage van gereisde kilometers aan RVO. Dit is geen inkoopregel |
| CO2-Prestatieladder | Nee | Rijkswaterstaat, ProRail en enkele decentrale overheden gebruiken de ladder bij aanbestedingen van werken. We hebben geen bron gevonden waaruit blijkt dat dit ook voor inkoop in het onderwijs geldt |
Eén regel hebben we bewust weggelaten. De artikelen 5 en 6 van de Europese energie-efficiëntierichtlijn (EED) bevatten een echte rapportagedeadline van 1 december 2026 voor overheidsinstanties. Op de lijst van RVO met die instanties staan het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, agentschappen, de politie, zbo's, koepelorganisaties en regionale samenwerkingsorganen. Het onderwijs staat niet op die lijst, maar wordt er ook niet uitdrukkelijk van uitgesloten. We hebben geen bron gevonden die het onderwijs noemt. Daarom zeggen we niet dat deze deadline voor jou geldt, en ook niet dat ze niet voor jou geldt.
Wat moet je doen als de Rbsw voor je geldt?
Behandel het als een vraag over je wagenpark en niet als een vraag over je CO2-uitstoot. De tweede referentieperiode loopt van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2030. Voor personenauto's en lichte bedrijfswagens geldt een minimumaandeel van 38,5 procent. Vanaf 1 januari 2026 tellen daarvoor alleen nog emissievrije voertuigen mee, terwijl in de vorige periode ook voertuigen met een lage uitstoot meetelden. Voor zware voertuigen is het minimumaandeel 15 procent, tegen 10 procent eerder, en voor bussen 65 procent, tegen 45 procent eerder. Van die bussen moet minstens de helft emissievrij zijn.
Je moet dan in je aanbestedingsdocumenten vastleggen aan welke eisen de voertuigen moeten voldoen. Je hoeft geen voetafdruk bij te houden, geen uitstoot te berekenen en niets te rapporteren.
Wat moet je doen als geen van deze regels voor je geldt?
Dan heb je bij inkoop geen verplichting rond CO2. Zeg dat dan ook intern, zodat niemand een budget vaststelt op basis van een aanname die niemand heeft gecontroleerd.
In deze sector meten instellingen hun uitstoot om andere redenen dan een regel. Ze doen het vanwege de energierekening, omdat het bestuur een doel heeft vastgesteld, omdat financiers en onderzoekspartners ernaar vragen voordat ze met een instelling samenwerken, en omdat studenten en medewerkers de berekeningen controleren. Die redenen zijn sterker dan een regel die niet bestaat, want je kunt ze ook verdedigen als een financiële commissie kritische vragen stelt.
Wat als er in een aanbestedingsdocument een CO2-criterium staat?
Dan moet je aan dat document voldoen, en is dit artikel voor jou niet van belang.
Een aanbestedende dienst mag zelf een milieucriterium in een aanbesteding opnemen. Verschillende onderwijsinstellingen hebben het Manifest MVOI ondertekend en eigen actieplannen gepubliceerd. Die plannen zijn vrijwillige toezeggingen van de instelling zelf. Ben je leverancier en krijg je een aanbesteding waarin CO2 meetelt bij de beoordeling, lees dan de aanbestedingsstukken en beantwoord de vragen. Concludeer uit dat ene document niet dat de hele sector zo'n verplichting heeft, en geloof ook geen verkoper die beweert dat die verplichting er is.
Hoe pak je het meten aan als je het toch wilt doen?
Je stelt een inventarisatie van de uitstoot van je organisatie op, één keer goed, en herhaalt die elk jaar. Bij onderwijsgebouwen bestaat het eerste jaar vooral uit meterstanden. Het woon-werkverkeer kost de meeste tijd, omdat je die gegevens pas hebt als iemand een enquête onder medewerkers houdt.
Met het Hedgehog-platform beheer je meerdere entiteiten en locaties, elk met een eigen data-eigenaar. Dat past bij een instelling met meerdere locaties of een groep schoolbesturen. Volgens de platformpagina heeft Hedgehog meer dan 5.000 gebruikers. Weeg wel eerst één beperking mee. Een reviewer uit het middensegment schreef in juli 2026 op G2 dat de gebruikte omrekenfactoren en afstandsberekeningen niet in de interface te zien zijn. Je kunt dus niet altijd nagaan hoe een ingevoerde waarde is omgerekend naar het cijfer in het platform. Verwacht je bestuur dat het de berekening achter een gepubliceerd cijfer kan controleren, vraag daar dan naar voordat je een keuze maakt. Wil je een diepere analyse in plaats van een jaarlijks cijfer, dan is carbon footprint consulting de juiste keuze. In onze gids over carbon accounting software kiezen staan de vragen die je aan elke leverancier kunt stellen.
Bronnen: PIANOo, inkopen door onderwijsinstellingen; Aanbestedingswet 2012 art. 1.4; de pagina's van PIANOo over MVOI en de Rbsw; RVO over de rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit; Hedgehog-platform; Hedgehog op G2. Gelezen op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
