In het kort
- CO2-rapportage is verplicht voor een paar duizend van de grootste ondernemingen in de EU. Voor alle andere bedrijven is het vrijwillig.
- In februari 2026 is de groep die wettelijk moet rapporteren kleiner geworden en niet groter, al staat in de meeste berichtgeving het omgekeerde.
- De vrijwillige standaard bepaalt nu wettelijk hoeveel informatie grote klanten maximaal van kleinere leveranciers mogen vragen. Vrijwillig betekent dus niet dat de standaard geen juridische gevolgen heeft.
Je leest vaak dat CO2-rapportage nu verplicht is. Dat is maar voor een deel waar. De meeste bedrijven gaan er ten onrechte van uit dat de wettelijke plicht ook voor hen geldt. In de EU is rapporteren verplicht voor ondernemingen die zowel meer dan EUR 450 miljoen netto-omzet hebben als gemiddeld meer dan 1.000 werknemers, vanaf boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027. Die groep is in februari 2026 kleiner geworden en niet groter. Voor alle andere bedrijven is rapporteren wettelijk vrijwillig, maar vragen klanten er zo vaak om dat het commercieel bijna verplicht is. Dat vraagt om een andere aanpak dan een wettelijke plicht.
De verwarring is begrijpelijk, want er veranderden tegelijk twee dingen in tegengestelde richting. De EU heeft de wettelijke plicht sterk beperkt, terwijl steeds meer bedrijven door klanten om CO2-cijfers worden gevraagd.
Is CO2-rapportage verplicht of niet?
Voor een kleine groep bedrijven wel, en de toets daarvoor is precies omschreven.
Sinds Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 geldt artikel 19a(1) van Richtlijn 2013/34/EU voor ondernemingen die op hun balansdatum een netto-omzet van meer dan EUR 450.000.000 hebben en in het boekjaar gemiddeld meer dan 1.000 werknemers. Artikel 29a(1) regelt hetzelfde voor moederondernemingen van een groep, op geconsolideerde basis. Een onderneming moet over beide drempels heen gaan. Eén van de twee is niet genoeg.
Deze ondernemingen moeten voor de rapportage hun broeikasgasemissies berekenen. ESRS E1-6 vraagt om bruto scope 1, bruto scope 2 en bruto scope 3 in metrische ton CO2-equivalent, plus een totaal. Scope 2 rapporteer je twee keer, één keer location-based en één keer market-based, en ook het totaal geef je op beide manieren. Een accountant moet over de rapportage een oordeel met limited assurance afgeven.
Voor alle andere bedrijven is er geen wettelijke plicht om een CO2-voetafdruk bij te houden. Overweging 7 van de wijzigingsrichtlijn noemt als doelgroep de grootste ondernemingen, groepen en uitgevende instellingen. Bedrijven die kleiner zijn, nodigt de richtlijn uitdrukkelijk uit om in plaats daarvan vrijwillig te rapporteren.
Welke regelingen zijn echt een wettelijke verplichting?
Mensen halen allerlei regelingen door elkaar, maar dat zijn verschillende soorten instrumenten, en maar een deel ervan vraagt om een CO2-cijfer.
| Instrument | Wettelijk bindend? | Is een CO2-cijfer verplicht? | Waarom bedrijven eraan moeten voldoen |
|---|---|---|---|
| CSRD en de ESRS | Ja, via de nationale wet | Ja, een volledige emissie-inventaris met limited assurance | Wettelijke plicht boven beide drempels |
| EU Taxonomy, artikel 8 | Ja, voor dezelfde groep ondernemingen | Nee, wel drie financiële ratio's | De reikwijdte is gekoppeld aan die van de CSRD en verandert dus mee als de CSRD verandert |
| Nederlandse WPM-rapportage over mobiliteit | Ja, Nederlandse wet | Nee, je rapporteert kilometers per vervoerswijze en brandstof, en het ministerie rekent die om | Het aantal werknemers, beoordeeld per KvK-nummer |
| CO2-Prestatieladder | Nee, het is een private regeling van SKAO | Ja, een geauditeerde emissie-inventaris van de organisatie | Een fictieve korting op je inschrijfsom |
| EcoVadis | Nee, het is een betaalde commerciële beoordeling | Nee, maar als je emissies opgeeft, gelden strenge dekkingsregels | Een uitnodiging van een klant, die je mag weigeren |
| De vrijwillige standaard voor het mkb | Nee, het is op dit moment een aanbeveling van de Europese Commissie | Bevat een onderdeel over broeikasgasemissies | Bepaalt wat klanten maximaal mogen vragen |
Twee regelingen in deze tabel verdienen extra aandacht. De CO2-Prestatieladder is geen wet en is dat ook nooit geweest. Toch is de ladder op de Nederlandse markt de belangrijkste reden om een geauditeerde emissie-inventaris te hebben, omdat je niveau op de ladder een fictieve korting van een percentage van je inschrijfsom oplevert. De WPM is wel een wet en heeft een vaste jaarlijkse deadline, maar levert helemaal geen cijfer in ton CO2 op.
Waarom is de groep verplichte bedrijven in 2026 kleiner geworden?
De EU heeft de reikwijdte in achttien maanden twee keer ingeperkt, en bijna niets wat vóór eind februari 2026 is gepubliceerd, beschrijft de huidige regels.
Richtlijn (EU) 2025/794 verschoof de datums en stelde de rapportageplicht voor de tweede en de derde groep bedrijven twee jaar uit. Daarna verving Richtlijn (EU) 2026/470 de drempels volledig. Die richtlijn schrapte ook de groep beursgenoteerde mkb-bedrijven, samen met de bevoegdheid om voor die bedrijven een aparte standaard te maken. Verder beperkte de richtlijn de eerste groep tot boekjaren die beginnen tussen 1 januari 2024 en 31 december 2026.
Lees je dus op een website dat de grens bij 250 of 500 werknemers ligt, of dat een onderneming aan twee van drie criteria moet voldoen waaronder een balanstotaal, dan beschrijft die website een versie die niet meer geldt. De toets met twee van drie criteria hoort bij de aparte definitie van een grote onderneming in de Accounting Directive, niet bij de vraag of de CSRD voor je geldt. Die fout stond tot augustus 2026 ook in onze eigen gids. Daarom zeggen we het hier zo duidelijk.
Hoe heeft een vrijwillige standaard juridische gevolgen gekregen?
Normaal heeft alleen een bindende regel juridische gevolgen. Hier heeft ook een niet-bindende standaard die gevolgen, en dat is nieuw.
Richtlijn (EU) 2026/470 geeft ondernemingen met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers die in de waardeketen van een rapporterend bedrijf zitten, het wettelijke recht om informatie te weigeren die verder gaat dan de vrijwillige standaard. Dat geldt als het verzoek bedoeld is voor een duurzaamheidsrapportage onder de Accounting Directive. Een contractbepaling die iets anders zegt, is niet bindend.
De vrijwillige standaard is dus meer dan een sjabloon dat je kunt gebruiken als je wilt. De standaard bepaalt wettelijk hoeveel informatie een grote klant maximaal van een kleinere leverancier mag eisen. Een niet-bindend document bepaalt zo waar het wettelijke verbod om meer te vragen begint.
Er zijn wel twee kanttekeningen, want er wordt over dit onderwerp enthousiaster geschreven dan de tekst van de richtlijn rechtvaardigt. Ten eerste geldt het maximum alleen voor verzoeken om informatie voor een rapportage. Vragen voor due diligence, risicobeheer en gewone commerciële vragen vallen er niet onder. Ten tweede heeft de Europese Commissie de gedelegeerde handeling die de inhoud van de standaard vastlegt, C(2026) 5011, op 3 juli 2026 vastgesteld. Op 28 augustus 2026 lag die nog ter toetsing bij het Europees Parlement en de Raad. Volgens het artikel dat de toepassing regelt, geldt de handeling vanaf boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027. De opzet van de regeling staat dus vast, maar hoeveel informatie een klant precies mag vragen, is nog geen wet. We houden dit bij in ons artikel over de VSME-standaard.
Welke vrijwillige regelingen hebben meer gevolgen dan de verplichte?
Dat zijn de regelingen waar opdrachten en klanten van afhangen.
Een niveau op de CO2-Prestatieladder geeft je een voordeel bij de gunning van een aanbesteding. Volgens SKAO zelf is de ladder in meer dan 5.000 tenders gebruikt, door meer dan 300 aanbestedende diensten. Niemand is verplicht zich te laten certificeren. Aannemers doen het omdat ze anders opdrachten mislopen.
Een EcoVadis-beoordeling is een betaald abonnement. EcoVadis beoordeelt een bedrijf altijd op verzoek, en een bedrijf mag altijd weigeren. Leveranciers vullen de beoordeling in omdat een klant erom heeft gevraagd. De dekkingsregel is strenger dan de meeste mensen verwachten: gegevens over broeikasgassen en energie tellen alleen mee als ze 95 procent van de beoordeelde scope dekken, tegen 80 procent voor andere rapportage. Een ruwe maar volledige CO2-voetafdruk is daardoor meer waard dan een nette voetafdruk die maar een deel van het bedrijf dekt. Dit hebben we gelezen op 28 augustus 2026 in de gepubliceerde documenten over de methodiek.
De value chain cap beperkt deze twee regelingen niet, omdat een klant de informatie niet vraagt voor zijn eigen duurzaamheidsrapportage.
Wat moet je hierdoor anders doen?
Vraag je niet langer af of je moet rapporteren, maar wie er om je cijfers vraagt.
Zit je boven beide drempels, dan gaat het voor jou om compliance. Je emissie-inventaris moet een beoordeling met limited assurance doorstaan, en het opstellen ervan kost meer tijd dan enig ander onderdeel van de ESRS. Daarvoor is CSRD-consulting de aangewezen route.
Zit je onder de drempels en heb je minder dan 1.000 werknemers, dan is het voor jou een commerciële kwestie. Stel één emissie-inventaris op die goed genoeg is om aan al je klanten te geven. Baseer die op de vrijwillige standaard en niet op de volledige ESRS, en beroep je op het wettelijke maximum als een vragenlijst meer vraagt. Hoe je dat doet, lees je in welke ESG-vragen je mag weigeren.
Zit je onder de drempels maar heb je meer dan 1.000 werknemers, dan heb je geen wettelijke plicht, maar kun je je ook niet op het maximum beroepen. Dat is de lastigste positie. Je hebt dan een goede emissie-inventaris nodig en een duidelijk commercieel standpunt over wat je wel en niet aanlevert.
In alle drie de gevallen maak je dezelfde berekening. Je kunt daarmee beginnen met een gratis account, zonder verkoopgesprek. Het platform heeft meer dan 5.000 gebruikers en bevat meer dan 20.000 spend-based en activity-based emissiefactoren.
Eén beperking moet je vooraf weten. Een reviewer uit de categorie Small Business schreef in augustus 2026 op G2 dat het platform geen forecasting heeft, en dat wij hadden laten weten dat het op de ontwikkellijst staat. Wil je bestuur scenario's en prognoses zien in plaats van een gemeten CO2-voetafdruk, dan kan het platform dat op dit moment niet leveren.
Bronnen: Richtlijn (EU) 2026/470, Richtlijn (EU) 2025/794, Richtlijn (EU) 2022/2464, Richtlijn 2013/34/EU, Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772, Verordening (EU) 2020/852 artikel 8, Besluit CO2-reductie werkgebonden personenmobiliteit, SKAO-regelingsdocumenten, EcoVadis-documenten over de methodiek. Gecontroleerd op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
