In het kort
- Kijk eerst wat voor soort regeling het is. Een mededeling en een verordening hebben een heel verschillende juridische status, en dat verklaart al de helft van de verwarring.
- Lees in het artikel dat de verplichting oplegt of de voorwaarden met 'en' of met 'of' verbonden zijn. Bij dezelfde cijfers leveren die twee woorden een tegenovergestelde uitkomst op.
- Controleer of de tekst die je leest al in werking is getreden. Een vastgestelde tekst is nog niet automatisch in werking.
De methode bestaat uit vijf stappen, die je in deze volgorde doorloopt en die per regeling ongeveer twintig minuten kosten. Je stelt vast wat voor soort regeling het is, je zoekt het artikel dat bepaalt voor wie de regel geldt, je kijkt of de voorwaarden met "en" of met "of" verbonden zijn en welke voorwaarden het zijn, je bepaalt of voor jou de Europese of de nationale datum geldt, en je controleert of de versie die je leest in werking is. De derde stap is het lastigst, omdat bij de meeste twijfelgevallen één voegwoord de uitkomst bepaalt. Begin toch met de eerste stap, omdat je daarmee de meeste vermeende verplichtingen kunt schrappen.
We gebruiken deze methode zelf voor onze eigen feitenbasis. Dit jaar hebben we er twee vermeende verplichtingen mee weerlegd en een fout in onze eigen gepubliceerde gids mee gecorrigeerd. Daarom raden we aan de methode zelf toe te passen en niet op een samenvatting te vertrouwen.
In welke volgorde doorloop je de stappen?
- Stel vast wat voor soort regeling het is.
- Zoek het artikel dat bepaalt voor wie de verplichting geldt.
- Lees of de voorwaarden met "en" of met "of" verbonden zijn, en welke voorwaarden het zijn.
- Stel vast welke datum voor jou geldt.
- Controleer of de tekst die je leest in werking is.
Houd die volgorde aan. Met stap één en stap vijf kun je hele vermeende verplichtingen schrappen zonder te rekenen. Doe je ze als laatste, dan heb je het rekenwerk misschien voor niets gedaan.
Wat voor soort regeling is het?
Bijna iedereen slaat deze stap over, terwijl hij het minste werk kost.
| Soort regeling | Voor wie is hij bindend | Hoe hij een bedrijf bereikt | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Verordening | Iedereen, rechtstreeks | Direct, volgens de eigen bepalingen | EUDR, PPWR |
| Richtlijn | Lidstaten, niet bedrijven | Via nationale wetgeving die de richtlijn omzet | CSRD |
| Gedelegeerde handeling | Zoals de onderliggende wet bepaalt | Pas na publicatie in het Publicatieblad | De ESRS |
| Aanbeveling | Niemand | Helemaal niet, tenzij een andere regeling ernaar verwijst | De VSME-aanbeveling |
| Convenant | De ondertekenaars, maar niet afdwingbaar | Alleen via de reputatie van de ondertekenaars | Green Deal Duurzame Zorg |
| Privaat certificeringsschema | Certificaathouders, via een contract | Via opdrachtgevers die het meewegen bij de gunning | CO2-Prestatieladder |
| Mededeling | Niemand | Helemaal niet | De EU-textielstrategie |
Twee soorten uit deze tabel komen vaak in overzichten van complianceverplichtingen terecht, terwijl ze daar niet thuishoren. De EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel is een mededeling van de Europese Commissie. Inhoudelijk is het een lijst van voorstellen, herzieningen en onderwerpen die de Commissie wil voorbereiden of onderzoeken. De strategie legt geen enkel bedrijf een verplichting op, bevat geen deadline en kent geen sancties. Ze geeft aan welke kant de Commissie op wil, maar dat betekent niet dat ze voor jou geldt.
Bij het convenant Green Deal Duurzame Zorg is het nog duidelijker. In artikel 14a van het convenant staat dat de partijen afspreken dat de toezeggingen niet via de rechter afdwingbaar zijn, en volgens artikel 13a kan elke partij met een opzegtermijn van drie maanden uit het convenant stappen.
Welk artikel bepaalt voor wie de verplichting geldt?
Lees het artikel dat de verplichting oplegt, en niet de overwegingen of de toelichting.
Voor de CSRD is dat artikel 19a, lid 1, van Richtlijn 2013/34/EU voor afzonderlijke ondernemingen, en artikel 29a, lid 1, voor moedermaatschappijen op basis van geconsolideerde cijfers. De verplichtingen staan dus in de Jaarrekeningrichtlijn. De richtlijn die iedereen "de CSRD" noemt, is een wijzigingsrichtlijn. Daarom vinden veel mensen de tekst niet: ze lezen de richtlijn die de wijziging aanbrengt, en niet de richtlijn die gewijzigd is.
In deze stap zie je ook of de regel geldt op basis van de omvang van een bedrijf of op basis van de rol die het speelt. De PPWR geldt op basis van je rol in de verpakkingsketen en niet op basis van de omvang van je bedrijf. Een klein bedrijf dat verpakkingen maakt, moet dus voldoen aan de eisen voor de producten, en alleen een paar specifieke artikelen maken een uitzondering voor micro-ondernemingen, niet de verordening als geheel. Ook de EUDR geldt op basis van je rol, namelijk als marktdeelnemer of handelaar die goederen op de markt brengt. Toch speelt de omvang daar wel een rol. Marktdeelnemers en handelaars die geen mkb-bedrijf zijn, moeten vanaf 30 december 2026 aan de EUDR voldoen. Voor natuurlijke personen en micro- en kleine ondernemingen die op 31 december 2024 als zodanig gevestigd waren, geldt de verordening pas vanaf 30 juni 2027. Een uitzondering daarop zijn producten die al onder de EU-houtverordening vielen: daarvoor blijft 30 december 2026 gelden. In beide gevallen stelt een kleine omvang je dus niet vrij; hooguit krijg je een latere startdatum.
Zijn de voorwaarden met "en" of met "of" verbonden, en welke voorwaarden zijn het?
Dit is de lastigste stap.
Sinds Richtlijn (EU) 2026/470 geldt artikel 19a, lid 1, voor ondernemingen die op hun balansdatum een netto-omzet van meer dan EUR 450.000.000 en gemiddeld meer dan 1.000 werknemers in het boekjaar hebben. Het voegwoord is "en", dus een bedrijf moet beide grenzen overschrijden. Een bedrijf met EUR 2 miljard omzet en 600 werknemers valt er niet onder, en een bedrijf met 4.000 werknemers en EUR 300 miljoen omzet ook niet.
Controleer daarna welke voorwaarden er precies in de test staan. Het balanstotaal hoort er niet bij. Beschrijft een gids de test als "twee van de drie criteria", met een balanstotaal als een van de criteria, dan gaat die gids over de aparte definitie van een grote onderneming in artikel 3, lid 4, van de Jaarrekeningrichtlijn. Dat is een andere test met een ander doel. Tot augustus 2026 stond die fout ook in onze eigen CSRD-gids. We vermelden dat, omdat het de meest gemaakte fout in dit vakgebied is.
Het omgekeerde komt ook voor. De definitie van een beschermde onderneming, waarop het maximum voor vragen uit de waardeketen is gebaseerd, kijkt alleen naar het aantal werknemers en niet naar de omzet. Het gaat om een onderneming die op haar balansdatum gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers had in het voorgaande boekjaar, en die deel uitmaakt van de waardeketen van een rapporterende onderneming. Een bedrijf kan dus te weinig omzet hebben om onder de CSRD te vallen en toch meer dan 1.000 werknemers hebben, en dan is het niet beschermd. Twee tests die op elkaar lijken, gelden zo voor verschillende groepen bedrijven. Wat dat betekent, leggen we uit in welke ESG-vragen je mag weigeren.
Kijk ten slotte hoe en wanneer een voorwaarde wordt gemeten. Voor de Nederlandse WPM wordt elk jaar op 1 januari opnieuw bekeken of een organisatie eronder valt. Dat gebeurt per entiteit met een eigen KvK-inschrijving, en niet per groep. Alleen werknemers met een arbeidsovereenkomst of een publiekrechtelijke aanstelling voor minstens 20 betaalde uren per maand tellen mee. Entiteiten met een eigen KvK-nummer rapporteren elk apart. Het aantal werknemers van de hele groep zegt daar dus niets over.
Welke datum geldt voor jou, en is de tekst al in werking?
Op deze twee vragen gaan mensen op tegenovergestelde manieren de fout in.
Bij een richtlijn is de Europese datum niet de datum die voor jou geldt. De herziene reikwijdte van de CSRD geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen, en lidstaten moeten de artikelen 1, 2 en 3 van Richtlijn (EU) 2026/470 uiterlijk op 19 maart 2027 hebben omgezet. De verplichting bereikt je via de nationale wet, dus de nationale datum is de datum die voor jou geldt. Richtlijnen geven lidstaten bovendien keuzemogelijkheden. De vrijstelling voor de boekjaren 2025 en 2026 voor ondernemingen die onder de nieuwe drempels blijven, is zo'n keuze van de lidstaat, en geen vrijstelling die je zelf kunt inroepen.
Bij een gedelegeerde handeling betekent vastgesteld nog niet dat de tekst in werking is. De Commissie stelde er op 3 juli 2026 twee vast: C(2026) 5010, die de ESRS herziet, en C(2026) 5011, die de vrijwillige standaard vastlegt. Op 28 augustus 2026 lagen beide nog ter beoordeling bij het Parlement en de Raad, en op de eigen pagina van de Commissie over deze uitvoeringsregels staat bij beide dat ze pas in werking treden na publicatie in het Publicatieblad. Tot dat moment gelden Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772 en de wijziging daarvan in (EU) 2025/1416. Een artikel dat de inhoud van de nieuwe handelingen beschrijft, beschrijft dus een verwachting en nog geen geldende regel.
Wat heeft deze methode opgeleverd?
We noemen drie resultaten, omdat je een methode pas kunt beoordelen aan de hand van de fouten die ze aan het licht brengt.
Een vermeende inkoopverplichting die niet bestaat. Er is geen inkoopregel met een vaste datum die Nederlandse scholen, mbo-instellingen, hogescholen of universiteiten verplicht om hun CO2-uitstoot te meten, te rapporteren of te verantwoorden. Er is wel een nationale beleidsagenda en een vrijwillig manifest waarin elke organisatie haar eigen ambitie vaststelt. Daarnaast geldt de gewone plicht om boven de Europese drempelbedragen aan te besteden, maar daar is geen milieucriterium aan gekoppeld. Onze eigen feitenbasis stelde dit te stellig, en op 28 augustus 2026 hebben we deze bewering als weerlegd gemarkeerd.
Een strategie die als regel werd behandeld. We hebben de textielstrategie geschrapt uit onze lijst van regels die voor een kledingmerk gelden. Wat wel invloed heeft op het CO2-cijfer van een merk, zijn de eisen aan de onderbouwing van milieuclaims die het merk al heeft gedaan. Dat is een ander mechanisme, en we behandelen het in onze checklist voor claims.
Onze eigen fout over de drempel. Die hebben we openlijk gecorrigeerd, en niet stilletjes afgezwakt.
Waar begin je?
Begin met de twee regelingen die waarschijnlijk echt voor je gelden, en niet met de langste lijst die je kunt vinden.
Voor de meeste bedrijven zijn dat één rapportageplicht, als die er al is, en één eis van klanten of opdrachtgevers die in de praktijk werkt als een verplichting. Doorloop de vijf stappen voor allebei. Verzamel daarna de onderliggende gegevens één keer, want voor elke regeling begin je met dezelfde inventarisatie. Als je die voor elke regeling opnieuw opbouwt, kost dat het meeste geld. Onder de drempels is de VSME-standaard de vorm waar je naar kunt toewerken, en als het eerste jaar het probleem is, kan carbon footprint consulting je sneller op weg helpen.
Je kunt de berekening zelf beginnen met een gratis account, zonder verkoopgesprek. Het platform heeft meer dan 5.000 gebruikers en bevat meer dan 20.000 spend-based en activity-based factoren.
Houd wel rekening met het volgende. Een reviewer uit het kleinbedrijf schreef in augustus 2026 op G2 dat het invoeren van de gegevens handwerk is en moeite kost, en dat de tool goed werkt zodra de gegevens erin staan. Het meeste werk zit dus in het eerste keer inladen van de gegevens; daarna hoef je ze alleen bij te houden.
Bronnen: Richtlijn (EU) 2026/470, Richtlijn (EU) 2022/2464, Richtlijn 2013/34/EU artikelen 3(4), 19a en 29a, Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772, Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/1416, C(2026) 5010 en C(2026) 5011 zoals vastgesteld en nog niet in werking, COM(2022) 141 final, Green Deal C-238, Besluit CO2-reductie werkgebonden personenmobiliteit, PIANOo-richtsnoeren voor inkoop in het onderwijs. Gelezen op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-09-17.
