In het kort
- In duurzaamheidswerk worden zes soorten documenten een regel genoemd, maar een overheid kan er maar twee tegen je handhaven.
- De snelste controle is de vraag wie je kan vrijstellen. Kan een persoon of organisatie besluiten dat de eis voor jou niet geldt, dan gaat het om een contract of een vrijwillige regeling en niet om een wet.
- We hebben in 2026 twee eisen gecontroleerd die vaak worden genoemd, en geen van beide bleek een verplichting te zijn. Als je dat met zekerheid kunt zeggen, heb je meer aan je antwoord dan aan een voorzichtig misschien.
Vaak wordt beweerd dat VSME, het GHG Protocol, certificeringsregelingen, sectorconvenanten en EU-strategieën allemaal regels zijn die je moet volgen. Voor bijna geen daarvan klopt dat. In duurzaamheidswerk worden zes soorten documenten een verplichting genoemd, maar een overheid kan er maar twee tegen je handhaven. Om welk soort document het gaat, bepaalt wie je iets kan opleggen, wat er gebeurt als je weigert, of de datum die je hebt gekregen echt geldt, en of het budget bij compliance of bij sales hoort. Je kunt de soorten in ongeveer twee minuten van elkaar onderscheiden.
In duurzaamheidswerk is dat belangrijker dan in de meeste andere vakgebieden, omdat de begrippen slordig worden gebruikt. In marketingteksten gebruiken schrijvers standaard, framework, richtlijn, regeling, protocol en strategie door elkaar. Daarna komen die documenten in een complianceregister terecht alsof ze allemaal van hetzelfde soort zijn.
Welke zes soorten documenten worden een regel genoemd?
In de tabel staan ze op volgorde van hoeveel juridische kracht erachter zit, van veel naar weinig.
| Soort | Wat het is | Als je het negeert | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| EU-verordening | Bindend recht dat in elke lidstaat rechtstreeks geldt, vanaf een datum die in de verordening zelf staat | Handhaving en sancties op grond van nationale uitvoeringswetgeving | Verordening (EU) 2024/1781, waarvan artikel 25 grote ondernemingen sinds 19 juli 2026 verbiedt onverkochte kleding te vernietigen |
| EU-richtlijn | Bindend wat betreft het resultaat, maar de richtlijn verplicht de lidstaten en niet jou, totdat je land haar in nationaal recht heeft omgezet | Niets, totdat je land de richtlijn heeft omgezet. Daarna gelden alle gevolgen van de nationale wet | Richtlijn (EU) 2025/1892: de lidstaten moeten haar uiterlijk 17 juni 2027 omzetten en de regelingen moeten uiterlijk 17 april 2028 werken |
| Nationale wet | De wetgeving die voor een bedrijf daadwerkelijk geldt, inclusief omgezette richtlijnen | Boetes, bevelen en inspecties door een aangewezen toezichthouder | De wet die je lidstaat op grond van de richtlijn hierboven vaststelt |
| Mededeling, strategie of actieplan van de Commissie | Een beleidsdocument dat aan de andere EU-instellingen is gericht | Niets, want je kunt er geen overtreding mee begaan | De EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel, COM(2022) 141 final |
| Vrijwillige standaard of convenant | Een afgesproken methode of een ondertekende toezegging, waarvoor een organisatie zelf kiest | Geen juridische gevolgen, wel mogelijk verlies van geloofwaardigheid | Het GHG Protocol als rekenmethode, VSME als rapportageformat en de Green Deal Samen werken aan duurzame zorg als convenant |
| Certificeringsregeling, rating of vragenlijst | Een beoordeling door een private partij, die iemand inkoopt of die een klant commercieel eist | Je verliest de aanbesteding, het contract of de score | De CO2-Prestatieladder, een certificeringsregeling die als gunningscriterium bij aanbestedingen wordt gebruikt |
Hoe controleer je in twee minuten met welk soort document je te maken hebt?
Stel de volgende vier vragen in deze volgorde, en stop zodra je het antwoord hebt.
Wat is de precieze naam en het nummer van het document? Gebruik de officiële naam, niet de roepnaam. Een echte rechtshandeling heeft een nummer waarmee je hem kunt vinden: het nummer van de verordening of richtlijn, een vindplaats in het Publicatieblad of een European Legislation Identifier. Een document van de Commissie heeft in plaats daarvan een COM-nummer. Dat ziet er officieel uit, maar het document is geen wetgeving. Op EUR-Lex zie je het verschil aan de CELEX-code: staat er DC in de documentcode, dan gaat het om een document van de Commissie en niet om een rechtshandeling.
In welk artikel staat vanaf wanneer het document geldt? Elke bindende rechtshandeling heeft zo'n artikel, meestal aan het eind. Vind je geen zin als "is van toepassing met ingang van", dan heb je waarschijnlijk geen bindende rechtshandeling in handen.
Gaat het om een richtlijn, welke nationale wet hoort er dan bij? De datum in een richtlijn is een deadline voor de nationale overheid en niet voor jou. De datum die voor jou geldt, staat in de wet van je eigen land. Die datum kan op elk moment vóór de omzettingstermijn liggen, of later als je overheid te laat is met de omzetting.
Wie kan je vrijstellen? Deze vraag geeft het snelst antwoord. Kan een persoon of organisatie, zoals een inkoper, een certificerende instelling of een klant, besluiten dat de eis voor jou niet geldt, dan gaat het niet om een wet. Een contractpartij kan je niet vrijstellen van een wet. Als iemand je van een eis kan vrijstellen, is die eis contractueel, en over contractuele eisen kun je onderhandelen.
Wat vonden we toen we deze controle op onze eigen gegevens toepasten?
Twee beweringen die vaak worden herhaald, bleken helemaal geen verplichtingen te zijn. We publiceren ze allebei, omdat juist deze uitkomst laat zien waarom de controle nuttig is.
De EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel. Die hebben we op 28 augustus 2026 gecontroleerd aan de hand van de oorspronkelijke tekst. Het gaat om COM(2022) 141 final, een mededeling van de Commissie van 30 maart 2022. De strategie legt bedrijven geen verplichting en geen deadline op, en bevat geen sancties. De enige opvallende datum staat in de zin "tegen 2030 gaan textielproducten die op de EU-markt worden gebracht lang mee en zijn ze recyclebaar". Die zin beschrijft hoe de Commissie de markt graag ziet, en is geen datum waarop bedrijven aan iets moeten voldoen. In onze eigen gegevens stond de strategie bij de regelgeving voor de kledingsector, en dat was onjuist. We hebben de bewering nu als weerlegd gemarkeerd.
Een Nederlandse CO2-eis bij inkoop in het onderwijs. Die hebben we dezelfde dag gecontroleerd aan de hand van de Aanbestedingswet 2012 en de landelijke handreikingen voor inkoop. Er bestaat geen verplichting met een ingangsdatum die Nederlandse scholen, mbo-instellingen, hogescholen of universiteiten verplicht om bij hun inkoop een CO2-criterium te gebruiken. Duurzaam inkopen in het onderwijs is gebaseerd op een beleidsagenda en op een manifest dat organisaties vrijwillig ondertekenen, waarbij elke ondertekenaar zelf bepaalt hoe ambitieus hij is. De bepaling in de Aanbestedingswet die er het dichtst bij komt, is een open norm: aanbestedende diensten moeten met publiek geld zo veel mogelijk maatschappelijke waarde leveren. Die bepaling noemt geen milieucriterium, geen drempel en geen datum. Toen we de bron erbij pakten, bleek de bewering dus niet te kloppen.
Beide beweringen stonden in onze eigen aantekeningen als punten die we nog moesten controleren. Geen van beide stond al op een gepubliceerde pagina, want zolang we iets niet hebben gecontroleerd, schrijven we er niets over, ook niet met een voorbehoud.
Waarom is het onderscheid commercieel belangrijk?
Het soort document bepaalt wat het je kost en wanneer je actie moet ondernemen. Op vier punten verschillen de soorten sterk van elkaar.
De gevolgen verschillen. Negeer je een verordening, dan kan een toezichthouder handhaven. Voldoe je niet aan een certificeringsregeling, dan verlies je een aanbesteding. Vul je een vragenlijst niet in, dan volgt er een lastig gesprek met een klant. Voor elk van die gevolgen is een ander budget nodig en een andere persoon in de organisatie die erover beslist.
De datums verschillen. Wettelijke datums liggen vast en zijn openbaar. De datums van certificeringsregelingen en van inkopers kunnen verschuiven, en je kunt erover onderhandelen, omdat iemand ze zelf heeft gekozen. Als je de datum van een inkoper behandelt alsof hij in de wet staat, geef je je eigen onderhandelingsruimte weg.
De verantwoordelijke verschilt. Wettelijke verplichtingen horen bij de persoon die verantwoordelijk is voor compliance. Certificering en vragenlijsten horen bij de persoon die verantwoordelijk is voor de klantrelatie, omdat ze omzet opleveren in plaats van dat ze een boete voorkomen.
De mogelijkheid om te weigeren verschilt. Aan een verordening moet je voldoen. Een vragenlijst kun je weigeren, en soms is dat ook verstandig. Vragen je klanten meer dan ze redelijkerwijs mogen verlangen, lees dan ons artikel over de wettelijke grens aan ESG-vragen uit de waardeketen. Daarin staat waar die grens ligt.
Wanneer is iets vrijwilligs in de praktijk toch verplicht?
Een vrijwillige eis wordt in de praktijk verplicht zodra hij in een contract staat of als voorwaarde voor een contract geldt, en dat gebeurt vaker dan het woord vrijwillig doet vermoeden.
Een certificaat dat niemand wettelijk hoeft te hebben, kan toch bepalen of je een overheidsopdracht wint of verliest, omdat een inkoper ervoor heeft gekozen er punten voor te geven. Daar gaat echt geld in om, en je moet er dus ook echt budget voor reserveren. Toch blijft het geen wet, en dat is belangrijk als de regeling verandert, want uit een vrijwillige regeling kun je stappen. In onze introductie op de CO2-Prestatieladder voor het mkb lees je een uitgewerkt voorbeeld van een vrijwillige regeling die commercieel veel gewicht heeft.
Voor de eisen van inkopers en klanten geldt hetzelfde. Denk aan een beoordeling van leveranciers door een publieke zorgorganisatie, een landelijke inkooprichtlijn of de gedragscode voor leveranciers van een grote klant. Geen daarvan is juridisch bindend, maar elk ervan kan bepalen of je een contract krijgt. Onze uitleg over het NHS Evergreen supplier assessment en de PPN 006-checklist voor Britse leveranciers gaat over zulke eisen. De VSME-standaard is het vrijwillige format waar steeds meer van die verzoeken op aansluiten.
Wat verander je maandag?
Voeg aan je complianceregister één kolom toe met de kop "soort document", en vul die voor elke rij in. Een rij die je niet kunt indelen, controleer je eerst, voordat je er budget voor vrijmaakt. Met die ene kolom kun je meestal een derde van de rijen schrappen, en bij nog een derde verandert de prioriteit.
Zorg er daarna voor dat je zonder aarzelen de zin kunt opschrijven die wij zelf nu ook gebruiken: we hebben dit aan de hand van de bron gecontroleerd en het is geen verplichting. Die zin komt deskundiger over dan een stellig ja, en je kunt hem ook onderbouwen als iemand om bewijs vraagt.
Wat doet Hedgehog hierin?
Hedgehog helpt bij het meten van je uitstoot, zodra je weet op welk soort document je antwoord geeft.
De meeste verzoeken hierboven vragen in feite om hetzelfde: een broeikasgascijfer voor je organisatie dat je kunt verdedigen en dat je kunt herleiden tot de brongegevens. Met het Hedgehog-platform stel je die inventarisatie op. Een AI-assistent begeleidt je bij het inrichten, en in de app kun je ook broeikasgasexperts van Hedgehog bereiken. Volgens de platformpagina heeft het platform meer dan 5.000 gebruikers. Je kunt zonder verkoopgesprek een gratis account aanmaken en een eerste cijfer zien voordat je iets besluit.
We publiceren daarbij ook een beperking. Een reviewer van een middelgroot bedrijf gaf het platform in juni 2026 op G2 een 3,5 van de 5. Hij schreef dat het platform minder compleet is als je een breed platform zoekt voor ESG- of CSRD-rapportage, omdat het geen functie heeft om databronnen te beheren en geen functie om reductiedoelen te volgen. Moet je een volledig duurzaamheidsverslag opstellen in plaats van alleen een CO2-cijfer, dan is die waarschuwing terecht, en is ondersteuning bij de CSRD door onze adviseurs de beste keuze.
Bronnen: COM(2022) 141 final, Verordening (EU) 2024/1781, Richtlijn (EU) 2025/1892, de Aanbestedingswet 2012 en de landelijke handreikingen voor inkoop, de Hedgehog-feitenbasis over regelgeving, en de Hedgehog-platformpagina. Geverifieerd op 28 augustus 2026.
Feiten op deze pagina zijn voor het laatst geverifieerd op 2026-08-28.
